«الگوی سوم زن» در منظومه فکری رهبر معظم انقلاب: تبیین هویت در تمایز با الگوهای رقیب (متجدد و سنّتی)

نوع مقاله : مطالعات زنان، جنسیت و سیاست‌گذاری خانواده

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه ارتباطات و تبلیغ فرهنگی، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران

2 دکتری، دانشکده دین و رسانه، قم، ایران

10.22034/scs.2026.74504.1491

چکیده

هویت و جایگاه زن در جهان معاصر به کانون منازعات تمدنی بدل شده است. در این راستا، گفتمان انقلاب اسلامی «الگوی سوم زن» را در برابر دو الگوی رقیب «متجدد‌» و «سنتی» به‌عنوان بدیلی تمدنی مطرح می‌کند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل منطق درونی این الگو در منظومه فکری رهبر معظم انقلاب و براساس چارچوب نظری «فطرت» انجام شده است. این تحقیق با روش تحلیل مضمون، تمامی بیانات و پیام‌های مرتبط با حوزه زن و خانواده (۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳) استخراج ‌شده از پایگاه حفظ و نشر آثار رهبری را واکاوی کرده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که الگوی سوم بر چهار مضمون فراگیر استوار است: تبیین هویت «فطری» زن در ساحت خانواده، حضور اجتماعی زن (فعال و چارچوب‌مند، تبیین هویت از طریق مرزبندی گفتمانی با الگوهای رقیب)، و در نهایت، مبانی فطرت‌محور الگوی سوم. نتیجه آنکه، الگوی سوم، بدیلی تمدنی و منسجم است که با انحلال دوگانه‌ کاذب نقش‌های خانگی/ اجتماعی و تأکید بر «عدالت جنسیتی» به ‌جای برابری صوری، پیشرفت زن را در امتداد کمال انسانی او محقق می‌سازد.

کلیدواژه‌ها


احمدپور، علی (1402). بررسی جایگاه روان‌شناختی زن در اسلام و تمدن ‌غرب بر‌اساس منظومه فکری رهبری. روان‌شناسی فرهنگی زن، 14(56)، ص36-46.
امامی، زهرا؛ بخشایشی اردستانی، احمد؛ توحیدفام، محمد؛ درویش‌پور، حجت‌اله (1402). الگوی کنش بانوان و تاثیر آن بر فرهنگ‌ سیاسی در گفتمان انقلاب ‌اسلامی براساس الگوی سوم: بررسی ترسیم هسته‌های گفتمانی از منظر آیت‌الله ‌خامنه‌ای. جامعه‌شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 4(2)، ص153-182.
بزرگ‌خو، ندا؛ حافظی‌نسب، زهرا؛ قنبری، مرضیه (1399). مؤلفه‌های فردی و اجتماعی در الگوسازی زن‌ تراز اسلامی از دیدگاه‌ رهبری. مطالعات تربیتی و روانشناختی خانواده، 2(2)، ص121-142.
خامنه‌ای، سید علی (01/03/1390). بیانات در دیدار جمعی از بانوان نخبه. قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/12518
خامنه‌ای، سید علی (06/10/1402). بیانات در دیدار اقشار مختلف ‌بانوان. قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/54745
خامنه‌ای، سید علی (07/12/1397). بیانات در دیدار مداحان اهل‌بیت‌(ع). قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/41810
خامنه‌ای، سید علی (11/02/1392). بیانات در دیدار جمعی از مداحان. قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/22443
خامنه‌ای، سید علی (14/06/1392). بیانات در دیدار رئیس و اعضای‌ مجلس خبرگان‌ رهبری.
https://khl.ink/f/23810
خامنه‌ای، سید علی (14/10/1390). بیانات در سومین نشست اندیشه‌های راهبردی. قابل دسترس در:
 https://khl.ink/f/18453
خامنه‌ای، سید علی (14/10/1401). بیانات در دیدار اقشار مختلف ‌بانوان. قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/51655
خامنه‌ای، سید علی (15/11/1399). بیانات در ارتباط ‌تصویری با مداحان. قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/47254
خامنه‌ای، سید علی (16/12/1391). پیام به ‌کنگره هفت ‌هزار زن شهید‌ کشور. قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/22138
خامنه‌ای، سید علی (20/02/1395). بیانات در دیدار دست‌اندرکاران همایش بزرگداشت حضرت ‌خدیجه(س). قابل دسترس در:                                                     https://khl.ink/f/35251
خامنه‌ای، سید علی (21/04/1391). بیانات در دیدار شرکت‌کنندگان در اجلاس‌جهانی «زنان و بیداری‌اسلامی».
https://khl.ink/f/20388
خامنه‌ای، سید علی (23/02/1391). بیانات در دیدار جمعی از مداحان سراسر کشور. قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/19808
خامنه‌ای، سیدعلی (27/09/1403). بیانات در دیدار اقشار مختلف ‌بانوان. قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/58656
خامنه‌ای، سید علی (29/12/1395). بیانات در دیدار با مداحان اهل‌بیت‌(ع). قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/36053
خامنه‌ای، سید علی (30/01/1393). بیانات در دیدار جمعی از بانوان برگزیده‌ کشور. قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/26155
عزیزی، شهناز (1399). زن تراز و مطلوب قرآنی و دینی بر‌اساس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت. در: تهران: ششمین همایش بین‌المللی مطالعات اجتماعی و تربیتی در جهان اسلام.
عمید، حسن (1389). فرهنگ فارسی عمید. تهران: انتشارات اشجع، ج1.
محمودی‌نسب، معصومه؛ نیکوخصال، معصومه (1400). نقش ‌بانوان در ایجاد تمدن نوین ‌اسلامی با تأکید بر قرآن ‌کریم و منویات مقام معظم رهبری. مطالعات تربیتی و اجتماعی قرآن و عترت، 4(8)، ص168-193.
مطهری، مرتضی (1369). فطرت. تهران: انتشارات صدرا.
ناطقی، راضیه (1397). شاخصه‌های سیاسی «زن مسلمان ‌انقلابی» از دیدگاه امام‌ خمینی و آیت‌الله ‌خامنه‌ای. مطالعات پژوهشی زنان، 5(9)، ص41-60.
یاسری، زینب؛ اخوان‌نیلچی، نفیسه (1397). تبیین الگوی مفهومی نقش‌آفرینی زنان در تحقق تمدن نوین اسلامی. مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، 1(2)، ص133-152.