تبیین جامعه‌شناختی عامل موثر در ظهور موعود(عج)

نوع مقاله : جامعه‌شناسی دین، اخلاق و سیستم‌های اجتماعی در قرآن

نویسنده

استاد، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران.

10.22034/scs.2026.74246.1482

چکیده

پدیده ظهور امری اجتماعی است؛ این امر اجتماعی برای تحقق خود نیاز به شرط اجتماعی دارد. شرط کافی برای ظهور، در حقیقت وجود جامعه منتظراست. علت تأخیر در ظهور در نگاه جامعه‌شناختی، این است که تا زمانی که جامعه در شرایط انتظار قرار نگیرد، شرط کافی ظهور محقق نشده و ظهوری اتفاق نخواهد افتاد. اینکه جامعه منتظر چیست و چگونه باید محقق شود، پرسشی است که پژوهش حاضر با رویکردی جامعه‌شناختی معتقد است که یکی از شرایط بنیادی شکل‌گیری جامعه منتظر، همبستگی اجتماعی است. از این‌رو، در این تحقیق با بهره‌گیری از روش توصیفی- تحلیلی، تلاش شده تا با استفاده از آثار و تراث اسلامی نشان داده شود که چگونه عواملی چون هم‌اندیشی، صداقت، محبت و دگرخواهی و... می‌توانند همبستگی اجتماعی را تقویت نموده و عامل تداوم و ثبات انسجام در میان افراد جامعه شوند. اما این حقیقت را نیز نمی‌توان نادیده گرفت که پدیده‌های اجتماعی مثبت و مفید، در هر جامعه‌ای از یک‌سری عوامل و آسیب‌های اجتماعی در امان نخواهند بود. انسجام اجتماعی به عنوان پدیده‌ای اجتماعی که در مسیر تحقق شرط کافی ظهور اثرگذار است نیز از این امر مستثنی نیست؛ چون عواملی نظیر: سوءظن و بدبینى‌هاى بى‌جا، بهتان و افترا، توقع‌هاى بى‌جا، جاه‌طلبى و برترى‌جویى، بُخل، حسد و کینه در میان افراد جامعه می‌توانند موجب عدم تحقق همبستگی اجتماعی و یا تضعیف آن شده و شرط کافی ظهور را به تأخیر بیندازند.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
ابن شعبه حرانی، شیخ ابومحمد حسن (1363). تحف ‌العقول. تحقیق: علی اکبر غفاری. دفتر انتشارات اسلامی.
باقی نصرآبادی، علی (1384). همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی. حصون، شماره 6.
بیرو، آلن (1375). فرهنگ علوم اجتماعی. ترجمه باقر ساروخانی. انتشارات کیهان.
پاینده، ابوالقاسم (1382). نهج‌الفصاحه. تهران: دنیای دانش.
دورکیم، امیل (1369). درباره تقسیم کار اجتماعی. ترجمه باقر پرهام. نشر کتاب‌سرای بابل.
رفیع‌پور، فرامرز (1382). آناتومی جامعه. تهران: شرکت سهامی انتشار.
شیخ مفید (1413ق). اوائل المقالات فی المذاهب و المختارات. قم: المؤتمر العالمی لألفیة الشیخ المفید.
شیخ مفید (1414ق). تصحیح اعتقادات الإمامیة. محقق / مصحح: حسین‌ درگاهى. قم: کنگره شیخ مفید، چاپ دوم.
صدوق، ابوجعفر محمدبن علی (1385). من لایحضره الفقیه. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ج1، 4.
‌طباطبائی‌، سید محمدحسین‌ (1377ق). المیزان فی تفسیر القرآن. تهران: دارالکتب الإسلامیة، ج1.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1362). اخلاق ناصری. مجتبی مینوی و علیرضا حیدری. تهران: نشر خوارزمی.
فارابی، ابونصر (1986). فصول منتزعه. بیروت: دارالمشرق.
قاضی، ابوالفضل (1380). حقوق اساسی و نهادهای سیاسی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
مجلسی، محمدتقی (1440ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الائمة الأطهار. بیروت: داراحیاء التراث العربی، ج52، 93، 82، 75.
مجلسی، محمدتقی (1404ق). مرآة العقول. دارالکتب الإسلامیة، ج3.
مریجی، شمس‌الله (1393). بررسی عوامل موثر در کج‌روی و نقش خانواده در آن. قم: نشر معارف.
مریجی، شمس‌الله (1403). جامعه‌شناسی در عرصه تبلیغ دینی. قم: انتشارات بوستان کتاب، چاپ پنجم.
مصباح یزدی، محمدتقی (1378). اخلاق در قرآن. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی،‌ ج3.
نعمانی، محمد بن ابراهیم (1363). الغیبة. ترجمه سید احمد فهری زنجانی. تهران: اسلامیه.