بسط تقدم حق بر تکلیف باعث کمرنگ شدن مسئولیتپذیری و تضعیف کنترلهای درونی و اجتماعی شده، جای خود را به کنترل سیستمی و خود تنظیمگری با ابزارهای سخت و مدرن میدهد. یافتههای تحلیل محتوای کیفی از دادههای متنی ارائهشده، نشان میدهد که آموزههای دینی با تقدم مسئولیت بر حق، حقوق انسان را در قبال تمام مسئولیتهای او تبیین میکند. از منظر قرآن کریم، مسئولیتپذیری را پدیدهای چندبعدی و متأثر از سازوکارهای پیچیده اجتماعی است. مهمترین این سازوکارها عبارتند از: 1) گونهشناسی قدرت و نقش دوگانه آن در تقویت یا تضعیف مسئولیتپذیری؛ 2) سرمایه اجتماعی مبتنی بر اعتماد، هنجارهای عمل متقابل و شبکههای ایمانی؛ 3) کنش جمعی در قالب امر به معروف و نهی از منکر و تقسیم کار اجتماعی. قرآن «سودمحوری فردی» به عنوان بنیان مسئولیت در نظریات غربی را رد میکند و با ارائه الگویی که هم بر ساختارهای عادلانه و هم بر عاملیت اخلاقی تکیه دارد، سیمایی عمیقاً جامعهشناختی و فرهنگی از مسئولیتپذیری ارائه میدهد؛ آموزههای دینی سیستمی از نظارت اجتماعی چندلایه (افقی، عمودی، درونی) ایجاد نموده که از مسئله سواری مجانی جلوگیری کرده؛ همبستگی مکانیکی-ارگانیکی توأمان را تقویت مینماید. این الگو امکان گفتگوی انتقادی با پارادایمهای غالب جامعهشناختی (عقلانیت ابزاری، قراردادگرایی، سودمحوری) را فراهم میآورد.
شفق, غلام رضا . (1405). نقد و بررسی عوامل جامعهشناختی مسئولیت پذیری از منظر دین. مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه, (), -. doi: 10.22034/scs.2026.74134.1479
MLA
شفق, غلام رضا . "نقد و بررسی عوامل جامعهشناختی مسئولیت پذیری از منظر دین", مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه, , , 1405, -. doi: 10.22034/scs.2026.74134.1479
HARVARD
شفق, غلام رضا. (1405). 'نقد و بررسی عوامل جامعهشناختی مسئولیت پذیری از منظر دین', مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه, (), pp. -. doi: 10.22034/scs.2026.74134.1479
CHICAGO
غلام رضا شفق, "نقد و بررسی عوامل جامعهشناختی مسئولیت پذیری از منظر دین," مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه, (1405): -, doi: 10.22034/scs.2026.74134.1479
VANCOUVER
شفق, غلام رضا. نقد و بررسی عوامل جامعهشناختی مسئولیت پذیری از منظر دین. مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه, 1405; (): -. doi: 10.22034/scs.2026.74134.1479
)