فرصتها و تهدیدهای سواد دیجیتال و استفاده از هوش مصنوعی در تقویت و تحریف هویت فرهنگی جامعه

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی دانشگاه

10.22034/scs.2026.74118.1478

چکیده

مسأله و هدف: گسترش فناوری‌های دیجیتال و هوش مصنوعی، تأثیرات متناقض‌نمایی بر هویت فرهنگی جامعه داشته است؛ به طوری که همزمان هم فرصت‌های بی‌سابقه‌ای برای تقویت، احیا و نوآوری فرهنگی ایجاد می‌کند و هم تهدیدهای جدی برای تحریف، یکسان‌سازی و تضعیف اصالت فرهنگی به همراه آورده است. هدف این پژوهش، واکاوی نظام‌مند این فرصت‌ها و تهدیدها با تمرکز بر نقش کلیدی سواد دیجیتال به عنوان عامل تعدیل‌گر در این تعامل است.

روش پژوهش: این مطالعه با بهره‌گیری از روش فراتحلیل کیفی و با تحلیل مضامین ۲۰ مطالعه شاخص انجام شده است. چارچوب نظری پژوهش، تلفیقی از شش رهیافت کلیدی (نظریه ساخت‌یابی، نظریه هویت اجتماعی، فلسفه فناوری پساپدیدارشناختی، انسان‌شناسی سایبورگ، مطالعات فرهنگی دیجیتال و اکولوژی رسانه) را برای تحلیل چندسطحی پدیده به کار گرفته است.

یافته‌ها: یافته‌ها در قالب دو چارچوب مفهومی ارائه شد. چارچوب فرصت‌ها سه محور توانمندسازی شهروندان، احیای میراث فرهنگی و تقویت خلاقیت و تنوع بیانی را شناسایی می‌کند. در مقابل، چارچوب تهدیدها چهار محور اصلی تشدید نابرابری‌ها و حذف صداهای فرهنگی، تخریب تنوع از طریق سوگیری و قطبی‌سازی الگوریتمی، تضعیف اصالت و یکپارچگی میراث و بحران در معنا و انسجام هویت فردی و جمعی را نشان می‌دهد.

نتیجه‌گیری: آینده هویت فرهنگی در عصر هوش مصنوعی، امری جبری نبوده و می‌توان با تقویت سواد دیجیتال نقادانه، تدوین سیاست‌های حکمرانی مسئولانه بر فناوری و طراحی سیستم‌های هوشمند حساس به زمینه‌های فرهنگی، مسیر تأثیرات را به سمت فرصت‌های تقویت‌کننده هدایت کرد.

کلیدواژه‌ها

مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 06 خرداد 1405

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار