نقش مهریه در امنیت روانی زن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری، گروه مدرسی معارف اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران

2 سطح 4، رشته تفسیر تطبیقی، موسسه آموزش عالی معصومیه (خواهران)، قم، ایران

3 دانشگاه فرهنگیان، قم، ایران

10.22034/scs.2025.71809.1417

چکیده

ازدواج یکی از سنّت‌های مؤکد اسلام است. پس از تحقق عقد ازدواج، مجموعه‌ای از حقوق و تکالیف برای ارتقای سعادت فردی و تحکیم ساختار خانواده برای هر دو زوج مقرر می‌شود. مهریه به عنوان یکی از موارد حقوق مالی زن به‌شمار می‌رود که مرد ملزم به پرداخت آن است. در مورد ماهیت مهریه نظرات متعددی مطرح شده است؛ این اختلافات منجربه شکل‌گیری دیدگاهای متفاوتی درباره کرامت و شخصیت زن می‌شود. برخی مهریه را تنها به عنوان پشتوانه اقتصادی زن می‌دانند. در حالی که برخی دیگر معتقدند مهریه نقش مهمی در تأمین امنیت روانی زن دارد و نماد صداقت و مهرورزی مرد محسوب می‌شود. امروزه با توجه به شبهاتی که در مورد جایگاه، کرامت و شخصیت زن مطرح می‌شود، هدف این پژوهش بررسی و تحلیل نقش مهریه در امنیت روانی زن و تبیین دیدگاه اسلام در این زمینه است.
در پژوهش حاضر از روش توصیفی- تحلیلی بهره گرفته شده و اطلاعات مورد نیاز به صورت کتابخانه‌ای گردآوری شده است. برای دستیابی به هدف پژوهش، واژگان همنشین و جانشین مهریه در قرآن کریم و احکام مرتبط با آن مورد تحلیل و بررسی قرار گرفت. بر این اساس با بررسی دقیق واژگان همنشین و جانشین مهریه همچون صدقات، اجور، نحله و فریضه مشخص شد که مهریه به عنوان قیمت زن نیست و او را به مثابه کالایی نمی‌پذیرد؛ بلکه اسلام کرامت و شخصیت ویژ‌ای برای زن قائل است و مهریه را به عنوان عطیه‌ای واجب برای نشان دادن صداقت و مهرورزی مرد می‌داند. این عطیه در عمل منبع تأمین‌کننده امنیت روانی زن محسوب می‌شود. علاوه‌بر این، احکام مرتبط با مهریه ازجمله مالکیت زن، هبه مهریه، و تعیین نوع و مقدار مهریه نیز نشانگر آن هستند که نقش اصلی مهریه، تحقق امنیت روانی زن است؛ هرچند یکی دیگر از کارکردهای مهریه به عنوان اندوخته‌ مالی جهت حفظ حقوق و کرامت زن است که به صورت غیرمستقیم نیز به تقویت امنیت روانی او کمک می‌کند. بنابراین، می‌توان گفت مهریه نه‌تنها یک تعهد مالی، بلکه یک سازوکار جامع دینی است تا امنیت روانی را برای زن محقق ‌کند.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
ابن النعمان البغدادى، أبوعبداللّه محمد (1414ق). رسالة فى المهر. تحقیق مهدى نجف. بیروت: دار المفید.
ابن درید، محمد بن حسن (1988م). جمهرة اللغة. بیروت: دارالعلم للملایین، ج2.
ابن عاشور، محمد الطاهر (1984م). التحریر والتنویر. تونس: الدار التونسیة للنشر، ج4.
ابن فارس، احمد (1404ق). معجم مقاییس اللغة. قم: مکتب الاعلام الاسلامی، ج3، 5، 1.
ابن منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع- دار صادر، ج11، 4، 7.
ابن‏بابویه، محمد بن على (1377). متن و ترجمه معانى الأخبار. ترجمه محمدى. تهران: دار الکتب الإسلامیة، ج2.
ابن‏جوزى، عبدالرحمن بن على‏ (1422ق). زاد المسیر فى علم التفسیر. بیروت: دار الکتاب العربی.‏ ج1.
ابن‏عربى، محمدبن عبدالله (1408ق). احکام القرآن. بیروت: دار الجیل، ج1.
ابوالفتوح رازى، حسین بن على (1408ق). روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن. مشهد: آستان قدس رضوى، بنیاد پژوهش‌هاى اسلامى، ج5.
ابوجیب، سعدى (1408ق). القاموس الفقهی لغة و اصطلاحا. دمشق: دار الفکر.
ابوزهره، محمد (بی‌تا). زهرة التفاسیر. بیروت: دار الفکر، ج3-2.
اردبیلى، احمد بن محمد (بی‌تا). زبدة البیان فی أحکام القرآن. تهران: المکتبة الجعفریة لإحیاء الآثار الجعفریة.
بیضاوى، عبدالله بن عمر (1418ق). أنوار التنزیل و أسرار التأویل. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ج2.
ثقفى تهرانى، محمد (1398ق). روان جاوید در تفسیر قرآن مجید. تهران: برهان، ج2.
جصاص، احمد بن على (1405ق). احکام القرآن. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ج2-1.
جعفرى، یعقوب (1376). تفسیر کوثر. قم: موسسه انتشارات هجرت، ج2.
جوهرى، اسماعیل بن حماد (1410ق). الصحاح- تاج اللغة و صحاح العربیة. بیروت: دارالعلم للملایین، ج4، 2.
حلّى، حسن بن یوسف (بی‌تا). تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیة. مشهد: مؤسسه آل البیت(ع).
خمینى، سید روح‌الله (1384). تحریر الوسیلة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، ج2.
خمینى، سید روح‌اللّه (1422ق). نجاة العباد. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. بیروت: دار القلم.
رضایى اصفهانى، محمدعلى (1387). تفسیر قرآن مهر. قم: پژوهش‌هاى تفسیر و علوم قرآن، ج4.
زمخشرى، محمود بن عمر (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل. بیروت: دار الکتاب العربی، ج1.
زمخشرى، محمود بن عمر (1979م). أساس البلاغة. بیروت: دار صادر.
سبزوارى، محمد (1406ق). الجدید فى تفسیر القرآن المجید. بیروت: دار التعارف للمطبوعات، ج2.
شبیرى زنجانى، سید موسى (1419ق). کتاب نکاح. قم: مؤسسه پژوهشى رأى‌پرداز، ج21.
صاحب بن عباد، اسماعیل (1414ق). المحیط فی اللغة. بیروت: عالم الکتاب، ج5، 7.
طالقانى، محمود (1362). پرتوى از قرآن. تهران: شرکت سهامى انتشار، ج6.
طباطبایى، سید محمدحسین (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ج4.
طبرسى، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصرخسرو، ج3.
طبرسى، فضل بن حسن (1412ق). تفسیر جوامع الجامع. قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم، ج1، 5.
طریحى، فخرالدین بن محمد (1375). مجمع البحرین. تهران: مرتضوی، ج3.
طوسى، محمد بن حسن (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ج3.
طیب، عبدالحسین (1369). اطیب البیان فی تفسیر القرآن. تهران: اسلام، ج4.
عسکرى، حسن بن عبدالله (1400ق). الفروق فى اللغة. بیروت: دار الافاق الجدیدة.
فاضل کاظمی، جواد (بی‌تا). مسالک الأفهام إلى آیات الأحکام. بی‌نا، ج3.
فراهیدى، خلیل بن احمد (1410ق). کتاب العین. قم: نشر هجرت، ج5-6، 3.
فیض کاشانى، محمد بن شاه مرتضى (1418ق). الأصفى فی تفسیر القرآن. قم: مرکز النشر التابع لمکتب الإعلام الإسلامی، ج1.
قرائتى، محسن (1388). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگى درس‌هایى از قرآن، ج2، 9.
قرشى بنابی، سید على‌اکبر (1352). قاموس القرآن. تهران: دار الکتب الاسلامیة، ج4، 7.
قطب راوندى، سعید بن هبه‏الله (1405ق). فقه القرآن. قم: کتابخانه عمومى حضرت آیت‌الله العظمى مرعشى نجفى، ج2.
قطب، سید (1415ق). فی ظلال القرآن. قاهره: دارالشروق، ج2.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: دار الکتب الاسلامیة، ج5.
کاشانى، فتح‏الله بن شکرالله (بی‌تا). منهج الصادقین فی إلزام المخالفین. تهران: کتابفروشى اسلامیه، ج3.
مراغى، احمد مصطفى (بی‌تا). تفسیر المراغى. بیروت: دار الفکر، ج4.
مصطفوى، حسن (1368). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: بی‌نا، ج6، 12، 9.
مطهرى، مرتضى (1372). مجموعه آثار. قم: صدرا، ج26، 19-20.
مطهرى، مرتضى (1375). یادداشت‌هاى استاد مطهرى. تهران: صدرا، ج5.
مطهرى، مرتضى (بی‌تا). فقه و حقوق (مجموعه آثار). قم: صدرا.
مغنیه، محمدجواد (1424ق). التفسیر الکاشف. قم: دار الکتاب الإسلام، ج2.
مکارم شیرازى، ناصر (1371). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیة، ج3.
موسوی، محمدباقر (1374). ترجمه تفسیر المیزان. قم: دفتر انتشارات اسلامى، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
نهاوندى، محمد (1386). نفحات الرحمن فى تفسیر القرآن. قم: موسسة البعثة، مرکز الطباعة و النشر، ج2
واسطى زبیدى، سید محمدمرتضى (1414ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع، ج6.
یزدى، سید مصطفى (بی‌تا). بررسى فقهى حقوق خانواده - نکاح و انحلال آن. قم: بی‌نا.