تبیین همگرایی جهان اسلام بر بنیان «الفت»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جامعة المصطفی العالمیه

2 دکترای قرآن و علوم اجتماعی از جامعه المصطفی(ص) العالمیه

SCS-2006-1039 (R1)

چکیده

اسلام دینی اجتماعی است و سازمان وجودی انسان به‌گونه‌ای است که باید در جمع زندگی کند. لکن علاوه بر ضرورت زندگی اجتماعی، همگرایی جوامع نیز از ضرورت‌های انکارناپذیر جهان اسلام است. این مقاله، با فرض این‌که ماهیت روابط مسلمانان، بسیار شبیه به عصر رسالت است و به‌جای هویت قبیله‌ای، هویت‌های متکثر ملّی، حیات سیاسی اجتماعی آنان را ساختاربندی می‌کند، کوشیده است تا شیوۀ رسیدن دوباره به امّت واحدۀ اسلامی را از طریق سازوکار الفت اجتماعی صورت‌بندی نماید. مقاله حاضر که با روش توصیفی تحلیلی (از جمله تحلیل معناشناختی) جایگاه الفت در همگرایی جهان اسلام سامان یافت، به این نتیجه نایل شد که اولا جایگاه ویژه «الفت» در شبکۀ مفهومی‌ای متشکل از واژه‌های محبت، مودّت، اخوّت و امّت، حاکی از آن است که بین الفت و همگرایی نسبت این‌همانی برقرار است و ثانیا معطوف به مدالیل معناشناختی و کاربردهای فرآیندی این واژه، همگرایی مورد نظر قرآن، از سویی بر تشابه و همانندی و از سوی دیگر بر تقسیم کار اجتماعی مبتنی است. چرا که ریشۀ الفت به محبت برمی‌گردد و محبت محرّک لازم برای رفع نیازهای متقابل و به‌دنبال آن تمایز و تقسیم‌کار اجتماعی است. درنتیجه درصورتی‌که الفت از طریق تأکید بر مشترکات، گسترش روابط، تقویت نگرش مثبت، رفع نیازهای متقابل و تقویت حس همدردی مبنای کنش‌(اعم از اجتماعی و سیاسی) قرارگیرد، زمینه‌های همگرایی در سطح جهان اسلام تقویت خواهد شد.

کلیدواژه‌ها