الهیات اجتماعی جنسیت در «نظریه الگوی سوم زن مسلمان» (مبانی، ضرورت، اهداف، وابسته‌ها)

نوع مقاله : مطالعات زنان، جنسیت و سیاست‌گذاری خانواده

نویسنده

دانشیار، گروه فلسفه و عرفان اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه؛ گروه مطالعات خانواده، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران.

10.22034/scs.2026.74038.1476

چکیده

هدف پژوهش حاضر بازسازی الهیات اجتماعی جنسیت براساس منظومه فکری مقام معظم رهبری در «نظریه الگوی سوم زن مسلمان» است. این مطالعه با روشی تحلیلی به بررسی نظام‌مند بیانات رهبر معظم انقلاب و استخراج و طبقه‌بندی مؤلفه‌های بنیادین الهیات اجتماعی جنسیت پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که الهیات اجتماعی جنسیت به‌مثابه یک فراگفتار، ضمن نقد همزمان خوانش‌های سنّتی متحجّرانه و پارادایم‌های سکولار غربی، «الگوی سوم» را صورت‌بندی می‌کند. این الگو بر مبانی هستی‌شناختی، تفاوت‌های تکوینی و نقش‌آفرینی چندلایه در عرصه‌های فردی، خانوادگی و اجتماعی استوار است. این نظریه با عبور از دوگانه «خانه‌نشینی» و «ابزارانگاری مدرن»، هویت زن را در پیوند میان ایمان، عفاف و کنشگری تمدن‌ساز تعریف می‌نماید. توحید، اصل فطرت، تبیین هویت زن با نگاه فرامادی، برشماری خانواده به عنوان سنّت الهی، اصل حیاء به عنوان مبنای هنجاری دو جنس، نگاه انتقادی به اندیشه غرب در مورد تفاوت‌های جنسیتی، ازجمله مبانی الهیات اجتماعی این الگو است. تأثیرگذاری زن به عنوان متصدی اصلی تربیت نسل، تأثیرگذاری بی‌بدیل بر اجتماع، بزرگداشت خانواده و نقش‌های خانوادگی به عنوان ضرورت تمدنی، و مقابله با تهاجم فرهنگی و مهندسی اجتماعی دشمن، به عنوان ضرورت هویتی، ضرورت‎های این الهیات اجتماعی هستند. رسیدن زن به کمال وجودی خویش به عنوان هدف غایی، احقاق حقوق انسانی و حقیقی زن، تبیین و تثبیت الگوی زن مسلمان به عنوان هدف هویتی، از اهداف این الهیات اجتماعی است. اتکاء بر مبانی اسلامی و اجتناب از انفعال و تقلید، نقد ریشه‌ای معرفت‌شناسی مادی غرب، از بایسته‌های معرفتی این الگو می‌باشد. سیاست‌گذاری برای فراهم‌سازی زمینه شکوفایی همه‌جانبه زنان و دستیابی آنان به سعادت مادی و معنوی، مقاومت در سیاست‌های فرهنگی و قانونی در برابر الگوهای تحمیلی و تشبه‌سازی زن به مرد، و وضع و اجرای قوانین حمایتی برای صیانت از کرامت و امنیت زنان در جامعه، از بایسته‌های سیاسی این الهیات است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
آقاجانی، نصرالله؛ مشکانی، عبدالله (1399). ماهیت واقعیت اجتماعی در اندیشه اجتماعی آیت‌الله خامنه‌ای. مطالعات اندیشه معاصر مسلمین، 6(12).
حسینی بهشتی، سید علیرضا؛ مریدی، فاطمه (۱۳۹۵). الگوی الهیات اجتماعی اسلامی در اندیشه و آثار موسی صدر؛ امت واحده. جستارهای فلسفه دین، 5(1)، ص۷۷-۹۹.
خامنه‌ای، سید علی (19/08/1386). گزیده بیانات در موضوع حقوق متقابل زن و شوهر. قابل دسترس در:
خامنه‌ای، سید علی (09/06/1374). بیانات در دیدار جمعی از روحانیون. قابل دسترس در:
خامنه‌ای، سید علی (01/02/1389). بیانات در دیدار جمعی از پرستاران نمونه کشور. قابل دسترس در:
خامنه‌ای، سید علی (01/03/1390). بیانات در دیدار جمعی از بانوان نخبه. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=12518
خامنه‌ای، سید علی (08/09/1372). بیانات در دیدار جمعى از بانوان متخصص جراحى زنان و مامایی. قابل دسترس در:                                                            https://khl.ink/f/4216
خامنه‌ای، سید علی (09/19/1392). بیانات در دیدار اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی. قابل دسترس در:
خامنه‌ای، سید علی (11/02/1392). بیانات در دیدار جمعی از مداحان. قابل دسترس در:
خامنه‌ای، سید علی (12/07/1374). بیانات در دیدار جمعى از پرستاران. قابل دسترس در:
خامنه‌ای، سید علی (13/04/1386). بیانات در دیدار بانوان نخبه‌ در آستانه سالروز میلاد حضرت زهرا(س). قابل دسترس در:
خامنه‌ای، سید علی (13/12/1397). بیانات در ابتدای درس خارج فقه درباره مسئله «حیا». قابل دسترس در:
خامنه‌ای، سید علی (14/10/1390). بیانات در سومین نشست اندیشه‌های راهبردی. قابل دسترس در:
خامنه‌ای، سید علی (16/09/1374). بیانات در دیدار روحانیون، طلاب و مردم شهر قم. قابل دسترس در:
خامنه‌ای، سید علی (17/12/1396). بیانات در جمعی از بانوان. قابل دسترس در: https://khl.ink/f/26155
خامنه‌ای، سید علی (20/11/1375). گزیده‌ای از بیانات در دیدار جمعی از زوج‌های جوان. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=44111
خامنه‌ای، سید علی (20/12/1375). بیانات در اجتماع زنان خوزستان. قابل دسترس در:
خامنه‌ای، سید علی (21/02/1392). بیانات در دیدار جمعی از بانوان. قابل دسترس در:
خامنه‌ای، سید علی (28/07/1388). بیانات در دیدار جمعی از بانوان قرآن‌پژوه کشور. قابل دسترس در:
خامنه‌ای، سید علی (30/01/1393). بیانات در جمع بانوان برگزیده کشوری. قابل دسترس در:
خامنه‌ای، سید علی (30/07/1376). بیانات در دیدار جمعی از زنان. قابل دسترس در: https://khl.ink/f/2859
لگنهاوسن، محمد (۱۴۰۱). جستارهایی در الهیات اجتماعی. ترجمه منصور نصیری. تهران: نشر هرمس.
میلبنک، جان (۱۳۹۰). الهیات و نظریه اجتماعی: فراسوی عقل سکولار. ترجمه شهناز مسمی‌پرست و شهرزاد قانونی. تهران: انتشارات ترجمان علوم انسانی.
همایون، محمدهادی؛ جعفری هفتخوانی، نادر (۱۳۸۷). درآمدی بر مفهوم و روش سیاست‌گذاری فرهنگی: درس‌هایی برای سیاست‌گذاران. اندیشه مدیریت، 2(2)، ص۲۵-۳۵.