تحلیل انتقادی نسبت معنویت با عدالت، بر اساس موضوعیت یا طریقیت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه معارف دانشکده الهیات دانشگاه شهید بهشتی تهران ایران. دکتری فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه قم. سطح ۴ حوزه علمیه قم.

10.22034/scs.2026.73089.1448

چکیده

طریق انگاری یا موضوع انگاری، یکی از روش های کارآمد در شناسایی ماهیت مفاهیم و گرایشات و دیدگاه‌ ها خواهد بود چرا که غایت پنداری یا وسائط پنداری نحوه مواجهه را مبدل و مشخص خواهد نمود. این مقاله با نگاه تحلیلی نسبت معنویت و عدالت را که از حوزه های بنیادین انسان هستند، از منظر طریقیت و موضوعیت بررسی نمود و به این مهم دست یافت که معنویت نسبت به عدالت طریقیت دارد و نه موضوعیت، به این معنا که معنویت هویتی بازدارنده نسبت به هنگامه‌ی قدرت ایفا میکند و با یک نظارت و کشش درونی تشکل یا فرد مقتدر را از خودکامگی به خودیافتگی برآمده از دیگر خواهی دعوت می‌کند. این مقاله با روش انتقادی و تحلیلی پس از اثبات رابطه‌ی دوسویه بین معنویت و عدالت قائل به معنویت طریقتی و عدالت موضوعیتی می‌گردد. دیدگاه طریقیت مدارانه نسبت به معنویت، در تباین شخصی‌انگاری نسبت به معنویت است و معتقد است که معنویت باید برای تامین جهات تعمیم پذیری‌اش به سبب تحقق عدالت، دارای یک چارچوب مشخص و قاعده‌مند باشد. معنویت با قرائت طریقیت هدفمند و نظامند خواهد بود و همچنین دارای فرایند و رویکرد و راهبرد خواهد شد، از این رو چون منظومه‌ی که معنویت یک ضلع آن عقلانیت و عدالت هم اضلاع دیگر آن را تشکیل می دهند نامی جامع برآن می نهند به نام دین چرا که دین در جنبه‌ی هستی شناختی اش آمیخته‌ی نام یک ترکیب است.

کلیدواژه‌ها