پیشگیری جامعه‌مدار در قرآن کریم

نوع مقاله : جامعه‌شناسی دین، اخلاق و سیستم‌های اجتماعی در قرآن

نویسنده

استادیار، گروه جامعه شناسی، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران

10.22034/scs.2026.71476.1404

چکیده

هنجارمندی در صورت‌های مختلف اکراهی و متعهدانه، از نیازهای ممتاز هر جامعه‌ای است و بدون آن برنامه‌ریزی و عملیاتی‌سازی آن برای رسیدن به اهداف اجتماعی سخت و چه‌بسا ناممکن خواهد شد. سازوکارمختلفی که در جامعه برای رسیدن به این منظور بکارگرفته می‌شود، پیشگیری نامیده می‌شود. مسأله پژوهش حاضر تحلیل این مقوله در صورت جامعه‌مدار آن است که کنشگری متعهدانه و نه اکراهی را درپی ‌دارد. در این مقاله تلاش شده تا در پرتو آیات وحیانی مسأله مذکور مورد بررسی قرارگیرد. این نوع پیشگیری در صورت‌های مختلف قابل ‌پیگیری بوده و در این مقاله دو بُعد پیوند عاطفی و سلامت مظاهر اجتماعی که نقش متفاوتی در هنجارمندی دارند، بررسی می‌شود. در این پژوهش از روش تفسیر موضوعی و شیوه تحلیل منطقی در تفسیر آیات استفاده شده است. نتایج نشان داد، عمق و گسترش پیوندهای عاطفی بین اعضای جامعه که ملاط اجتماعی شمرده می‌شود، بستر روانی پذیرش همدلانه هنجارهار را آماده می‌کند و سلامت مظاهر اجتماعی، از طریق حذف حریم و شکوه هنجارهایی در ذهنیت جامعه و فرهنگ عمومی، بر کنشگری انسان اثر می‌گذارد و او را برای پذیرش قواعد و اعتباریات جامعه که جهت تسهیل در روابط اجتماعی تدوین شده، ملتزم می‌سازد.

کلیدواژه‌ها


آقاجانی، نصرالله (1381). استراتژی قرآن در مواجهه با انحرافات اجتماعی. مطالعات راهبردی زنان، شماره 18-20.
اباذری فومشی، منصور؛ رضایی‌پور، آرزو (1387). مبسوط در ترمینولوژی حقوق جزائی (کیفری). تهران: اندیشه عصر.
استارک، رادنی؛ بن بریج، ویلیام سیمز (1401). دین، کج‌روی و کنترل اجتماعی. ترجمه مهدی صفار دستگردی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
آگبرن، ویلیام؛ نیمکوف، فرانسیس (1380). زمینه جامعه‌شناسی. مترجم امیرحسین آریان‌پور. تهران: نشر گستره.
ببی، ارل (1386). درآمدی بر جامعه‌شناسی علمی انتقادی. ترجمه محمدحسین پناهی. تهران: دانشگاه علامه.
برقى، احمد بن محمد بن خالد (1371ق). المحاسن. محقق/مصحح: جلال‌الدین محدث. قم: دار الکتب الإسلامیة، ج1.
پرادل، ژان (1373). تاریخ اندیشه کیفری. ترجمه علی حسین نجفی ابرندآبادی. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
جوادی آملی، عبدالله (1396). زن در آیینه جلال و جمال. قم: مرکز نشر اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1397). تسنیم. قم: نشر اسراء، ج60.
جوادی آملی، عبدالله (1399). تسنیم. قم: مرکز نشر اسراء، ج59.
ساروخانی، باقر (1380). درآمدی بر دایره‌المعارف علوم اجتماعی. تهران: کیهان، ج1.
صالحی‌زاده، عبدالهادی (1395). شناخت علل کج‌روی و راه‌های کنترل آن. قم: انتشارات مؤسسه امام خمینی.
طباطبایی، سید محمدحسین (1425ق). تفسیر المیزان. قم: انتشارات جامعه مدرسین، ج6-7، 2، 4.
طبرانى، سلیمان بن احمد (2008م). التفسیر الکبیر. اردن: دار الکتاب الثقافی، ج2.
طبرسى، فضل بن حسن (1372). مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصرخسرو، ‏ج2.
قربانی مقدم، محمد (1400). راهبرد اساسی قرآن کریم در پیشگیری از جرم و انحراف و تشکیل جامعه سالم. قرآن، فرهنگ و تمدن، شماره 3.
قره‌باغی، محسن (1386). ترمینولوژی قوانین و مقررات. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی .
کراوفرد، آدام (1397). سیاست‌های پیشگیری از جرم در چشم‌انداز تطبیقی. ترجمه علی افراسیابی. تهران: خرسندی.
گیدنز، آنتونی (1389). جامعه‌شناسی. ترجمه حسن چاوشیان. تهران: نشر نی.
محمدی جورکویه، علی (1394). پیشگیری اجتماعی از جرایم جنسی در قرآن. قرآن، فقه و حقوق اسلامی،
شماره 3.
مصباح یزدی، محمدتقی (1396). نظریه سیاسى اسلام. قم: انتشارات مؤسسه امام خمینی، ج1.
مطهری، مرتضی (1372). مجموعه آثار. قم: صدرا، ج4.
مکارم شیرازى، ناصر (1371). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیه، ج14.
میرخلیلی، سید محمود (1388). پیشگیری وضعی از بزهکاری: با نگاهی به سیاست جنایی اسلام. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه.
نجفی ابرندآبادی، علی حسین (1383). پیشگیری عادلانه از جرم. در: مجموعه مقالات علوم جنایی. تهران: مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی.
وایت، راب؛ هینز، فیونا (1386). جرم و جرم‌شناسی. ترجمه علی سلیمی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
Black, D. (2010). The behavior of law special.Virginia, Emerald Group.
Clarke, R. & et al. (2010). Situational prevention of organised crime. London,Willan Publishing.
Hebberecht, P. & et al. (2012). Social Crime Prevention In Late Modern Europe: A Comparative Perspective. URL= http://hdl.handle.net/1854/LU-2956169
Innes, M. (2003). Understanding Social Control (Crim. London: Open University Press.
McLaughlin , E., & Muncie, J. (2013). The sage dictionary of criminology. London: SAGE .
Mushanga, M. (2013). Crime and Deviance: An Introduction to Criminology. LawAfrica Publishing.
Stokes, R.J. & et al. (2020). Innovations in Community-Based Crime Prevention. Springer.