تحلیل رویکرد قرآن و اسناد سازمان‌های بین‌المللی در تأمین امنیت جنسی و جنسیتی زنان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

پژوهشگر موسسه تمهید؛ دکتری، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران

10.22034/scs.2025.71796.1413

چکیده

در جهان معاصر، مسئله امنیت زنان به یکی از چالش‌های اساسی جوامع انسانی تبدیل شده و توجه سیاستگذاران، نهادهای حقوقی و پژوهشگران را به خود جلب کرده است. اهمیت این موضوع تا بدانجا است که جهت‌گیری دولت‌ها در قبال زنان می‌تواند بر مشروعیت و مقبولیت حکومت‌ها تأثیر مستقیم داشته باشد. این پژوهش با به‌کارگیری روش توصیفی- تحلیلی، به مقایسه دو رویکرد قرآنی و اسناد بین‌المللی در زمینه تأمین امنیت زنان پرداخته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که قرآن کریم با ارائه نظامی منسجم و جامع، امنیت زنان را در چارچوب نهاد خانواده و با حفظ کرامت ذاتی آنان دنبال کرده است. این الگو بر سه مکانیزم اصلی استوار است: نخست، تقدس‌بخشی به نهاد خانواده به عنوان اساس جامعه سالم؛ دوم، تعریف نقش‌های جنسیتی متناسب با فطرت و طبیعت زن و مرد؛ و سوم، وضع قوانین اخلاقی و حدود شرعی برای حفظ حریم‌های انسانی. در مقابل، اسناد بین‌المللی پس از سال ۱۹۴۵ میلادی با محوریت مفاهیمی چون برابری جنسیتی مطلق و عدم تبعیض، به سمت اباحه‌گری و تشابه کامل نقش‌های زن و مرد گرایش یافته‌اند. بررسی تطبیقی این دو رویکرد نشان می‌دهد که اسناد بین‌المللی با تفکیک جنس از جنسیت و حذف ویژگی‌های زیستی، در عمل به شبیه‌سازی زنان به مردان منجر شده‌اند. این در حالی است که قرآن کریم با به رسمیت شناختن تفاوت‌های فطری و طبیعی، به تأمین امنیت پایدار برای زنان توجه داشته است. مطالعه حاضر همچنین نشان می‌دهد که اسناد بین‌المللی با ترویج برابری مطلق و اباحه‌گری جنسی، به ناامنی جنسیتی زنان دامن زده‌اند. این پارادایم با مشروعیت‌بخشی به رفتارهای جنسی نامتعارف، کرامت ذاتی زنان را مخدوش ساخته است. در مقایسه، الگوی قرآنی با حفظ حریم‌های اخلاقی و توجه به تفاوت‌های فطری، راهکارهای عملی برای تأمین امنیت همه‌جانبه زنان ارائه می‌دهد. این پژوهش بر ضرورت بازنگری در پارادایم‌های رایج و توجه به الگوی جامع قرآنی برای تأمین امنیت پایدار زنان تأکید می‌ورزد.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
آخوندیان، الهام (1395). حمایت‌های ویژه از زنان در معاهدات عام بین‌الملل. صیانت از حقوق زنان، 1(3)، ص31-14.
ابن منظور (1408ق). لسان العرب. بیروت: دار احیاء التراث العربی، ج1.
ابن‏عاشور، محمدطاهر (1420ق). تفسیر التحریر و التنویر (المعروف بتفسیر ابن عاشور). بیروت: مؤسسة التاریخ العربی، ج30.
اعلامیه حقوق جهانی بشر. تهران: مرکز اطلاعات سازمان ملل متحد، 1397.
بستان نجفی، حسین (1390). خانواده در اسلام. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
بلوردی، طیبه (1399). بررسی فقهی و حقوقی تبعیض شغلی زنان با تأکید بر امنیت شغلی. زن و جامعه، 11(3)، ص46-25.
حسینی اکبرنژاد، هاله؛ حسینی اکبرنژاد، حوریه (1396). نگاهی بر رویه نهادهای بین‌المللی در هنجارسازی و توسیع مفاهیم حوزه زنان. مطالعات راهبردی زنان، 19(7)، ص137-158.
حسینی‌زاده، سید علی (1393). جنسیت و تربیت از منظر اسلام و فمینیسم لیبرال. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
سالاری‌فر، محمدرضا (1395). خانواده در نگرش اسلام و روانشناسی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ یازدهم.
سوزنچی، حسین (1399). جنسیت و فطرت؛ گامی به سوی یک نظریۀ جنسی اسلامی. مطالعات جنسیت و خانواده، 8(1)، ص153-131.
سیوطى، عبدالرحمن بن ابى‏بکر (1404ق). الدر المنثور فى التفسیر بالمأثور. قم: کتابخانه عمومى حضرت آیت‌الله العظمى مرعشى نجفى، ج6.
شادمانی، مهدیه (1397). عملکرد سازمان ملل متحد در دفاع از حقوق زنان. صیانت از حقوق زنان، 3(11)، ص99-78.
طبرانى، سلیمان بن احمد (2008م). التفسیر الکبیر: تفسیر القرآن العظیم (الطبرانى). اردن: دار الکتاب الثقافی، ج6.
طبرسى، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصرخسرو، ج10.
طبرى، محمد بن جریر (1412ق). جامع البیان فى تفسیر القرآن (تفسیر الطبرى). بیروت: دار المعرفة، ج30.
فخر رازى، محمد بن عمر (1420ق). التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب). بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ج32.
فراء، یحیى بن زیاد (1980م). معانى القرآن. قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب، ج3.
قرائتى، محسن (1388). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگى درس‌هایى از قرآن، ج6.
قمی، علی بن ابراهیم (1363). تفسیر القمی. محقق موسوی جزایری. قم: دارالکتب، ج2.
کاویانی، محمد (1395). روانشناسی در قرآن: مفاهیم و آموزه‌ها. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ هشتم.
کدخدایی، محمدرضا؛ زارعی، معصومه؛ برزگر، خدیجه (1397). مسأله‌گی جنسیت در اندیشه علامه طباطبایی. پژوهش‌نامه زنان، 9(26)، ص53-70.
مطهری، مرتضی (1379). مجموعه آثار. تهران: صدرا، ج19، چاپ دوم.
مطهری، مرتضی (1389). اخلاق جنسی در اسلام و جهان غرب. تهران: صدرا.
مکارم شیرازى، ناصر (1371). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیة، ج3.
مکنون، ثریا؛ عطایی آشتیانی، زهره (1384). فمینیسم و روسپی‌گری. مطالعات راهبردی زنان، شماره 28، ص212-253.
منشور سازمان ملل متحد و دیوان بین‌المللی دادگستری. تهران: مرکز اطلاعات سازمان ملل متحد، 1394، چاپ هفتم.
موسوی، محمد (1395). سازمان ملل و اسناد بین‌المللی حقوق زنان. صیانت از حقوق زنان، 1(3)، ص13-3.
نجارنهاوندی، مریم؛ آهنگر سلابتی، اعظم (1389). بررسی جامعه‌شناختی احساس امنیت جنسی زنان. بررسی مسائل اجتماعی ایران، 1(3)، ص177-167.