طراحی مدل امنیت روانی از دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای با روش داده‌بنیاد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه فقه تربیتی، مجتمع آموزش عالی بنت‌الهدی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران

2 طلبه درس خارج، مدرسه عالی انوارطاها(ع)، حوزه علمیه قم، قم ایران

10.22034/scs.2025.71810.1418

چکیده

امنیت روانی، یکی از مؤلفه‌های اساسی سلامت و پیشرفت جوامع، همواره مورد توجه اندیشمندان بوده است. مفهوم امنیت در طول تاریخ بشریت، ابعاد متنوعی یافته و امروزه در کنار حوزه‌های مادی، جنبه‌های روانی و معنوی آن نیز برجسته شده است. از دیدگاه اسلام، امنیت دارای مفهومی عمیق و فراگیر است که بر ابعاد روحی، اخلاقی، و اعتقادی نیز تکیه دارد. هدف اصلی این پژوهش، طراحی مدل مفهومی «امنیت روانی» از دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای است. با توجه به پدیده جنگ نرم و گسترش شایعات که امنیت روانی جامعه را تهدید می‌کند، و تأکید مکرر ایشان بر این موضوع، تحلیل دقیق دیدگاه‌های وی و طراحی این مدل جامع، ضروری می‌باشد. پژوهش حاضر از راهبرد کیفی «روش نظریه داده‌بنیاد» استفاده کرده که رویکردی استقرایی برای تولید نظریه از داده‌های موجود است. این روش در سه مرحله شامل جمع‌آوری داده، کدگذاری، و کدگذاری انتخابی انجام شد. در مرحله جمع‌آوری داده، بیانات آیت‌الله خامنه‌ای از سال 1357 تا 1403 با کلیدواژه‌های «امنیت»، «امنیت روانی»، «امنیت اجتماعی» و «امنیت اخلاقی» انتخاب گردید. در مرحله کدگذاری، مفاهیم اولیه از بیانات استخراج و به 12 مقوله دسته‌بندی شده و در مرحله کدگذاری انتخابی، مدل پارادایمی امنیت روانی طراحی شد. مدل پارادایمی امنیت روانی از منظر آیت‌الله خامنه‌ای، شامل عوامل علّی (حل مشکلات جامعه، تزریق روحیه امید در بین مردم، عملکرد درست مجری قانون، تدوین قانون و عمل به قرآن، ثبات جامعه، عدم فساد در محیط اجتماعی، امید به زندگی)، عوامل زمینه‌ساز (نقش رسانه‌ها و فضای اجتماعی، عملکرد قوه قضائیه، رفتار و گفتار نخبگان و مسئولان، ارزش‌های فرهنگی و دینی جامعه، نظام آموزشی کشور، شرایط اجتماعی و سیاسی حاکم)، عوامل مداخله‌گر (نهادهای دولتی، سبک زندگی، عملکرد نظام قضایی و انتظامی، سطح دینداری، حکمرانی، آگاهی و سواد رسانه‌ای مردم، فعالیت سازمان‌های مردم‌نهاد، تاب‌آوری فردی و اجتماعی)، راهبردها (ترویج دین و معنویت در جامعه، تقویت بنیاد خانواده، تأکید بر نقش سبک زندگی اسلامی، ارتقاء امنیت اخلاقی در جامعه، تأمین امنیت واقعی و احساس امنیت، مقابله با شایعات و دروغ‌ها، ترویج اخلاق و آرامش در فضای عمومی) و پیامدهای (تقویت وحدت و انسجام ملی، تحقق خوشبختی حقیقی، تمایز با جوامع غربی، مقابله با آسیب‌های اجتماعی و اخلاقی، سعادت و پیشرفت فردی و اجتماعی، حفظ حقوق عامه، جلوگیری از ناامنی و تشویش، آرامش و طمأنینه در جامعه) مرتبط با امنیت روانی می‌باشد. یافته‌های پژوهش نشان داد امنیت روانی در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای، مفهومی چندبعدی و متأثر از عوامل گوناگون در سطوح فردی و اجتماعی است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
اخوان کاظمی، بهرام (1386). امنیت و ابعاد آن در قرآن. مطالعات اسلامی، شماره 75، ص38-11.
اخوان کاظمی، بهرام (بی‌تا). تعریف، جایگاه و نقش مفهوم امنیت در دانش سیاسی اسلامی. مجموعه مقالات دومین کنگره بین‌المللی علوم انسانی اسلامی، شماره 4، ص119-87 .
خامنه‌ای، سید علی (02/06/1390). بیانات در دیدار جمعی از اساتید دانشگاه‌ها. قابل دسترس در:
خامنه‌ای، سید علی (06/02/1394). بیانات در دیدار فرماندهان نیروی انتظامی جمهوری اسلام. قابل دسترس در:                                                          https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=29531
خامنه‌ای، سید علی (07/04/1401). بیانات در دیدار رئیس و مسئولان قوه قضائیه. قابل دسترس در:
خامنه‌ای، سید علی (15/11/1381). بیانات در دیدار مسئولان سازمان صداوسیما. قابل دسترس در:
خامنه‌ای، سید علی (16/08/1386). بیانات در هفدهمین دوره‌ دانش‌آموختگی دانشجویان دانشگاه علوم انتظامی. قابل دسترس در:                         https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3409
خامنه‌ای، سید علی (23/07/1391). بیانات در دیدار جوانان استان خراسان شمالی. قابل دسترس در:
خامنه‌ای، سید علی (29/06/1387). خطبه‌های نماز جمعه تهران. قابل دسترس در:
خلیلی، رضا (1383). مطالعات پایه: تحول تاریخی-گفتمانی مفهوم امنیت. مطالعات راهبردی، شماره 23، ص30-7.
دانایی‌فرد، حسن (1384). تئوری‌پردازی با استفاده از رویکرد استقرایی، استراتژی مفهوم‌سازی تئوری بنیاد. دانشور رفتار، 12(11)، ص70-57.
دانایی‌فرد، حسن؛ امامی، سید مجتبی (1386). استراتژی‌های پژوهش کیفی: تأملی بر نظریه‌پردازی داده‌بنیاد. اندیشه مدیریت راهبردی، شماره 2، ص98-69.
مهرابی، امیر؛ خنیفر، حسین؛ امیری، علی؛ زارعی‌متین، حسن؛ جندقی، غلامرضا (1390). معرفی روش‌شناسی نظریه داده‌بنیاد برای تحقیقات اسلامی. مدیریت فرهنگ سازمانی، 9(1)، ص30-5.
همایون مصباح، سید حسین (1384). امنیت روانی، اقتصادی و اجتماعی. پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، شماره 55، ص110-87.