The Formulation of the Social Human Being in the Thought of Allamah Misbah Yazdi

Document Type : Philosophical Foundations and Fundamental Theories of Islamic Social Sciences

Author

Assistant Professor, Department of Cultural Sociology, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran

10.22034/scs.2026.74150.1480

Abstract

The purpose of the present research was the comprehensive elucidation of the dimensions of the sociability of the human being based on the thought of Allamah Misbah Yazdi. This research attempts, by focusing on the thoughts of Allamah, while examining the foundations and essence of the social human being, to elucidate the characteristics, requirements, and consequences of collective life from his perspective, so that the ground for achieving an identity-building model based on religious and rational foundations is provided. The method of this research is descriptive-analytical and based on library studies. The data were processed using the thematic analysis method in order to be able to present a comprehensive picture of his viewpoint. From the perspective of Allamah Misbah Yazdi, the human being has been created innately (Fiṭrī) social, and the inclination towards collective life, the need for spiritual and ethical growth, and the tendency towards cooperation and communication have been institutionalized in human nature. He considers innate (Fiṭrī), rational, and emotional factors effective in the sociability of the human being and believes that the human being, while engaging in active agency in society, pursues individual self-building as well. Society and culture merely pave the way for the flourishing of the human being's innate aptitudes, and the primary role rests upon human innate nature (Fiṭrah). The ultimate end of social life is the realization of spiritual perfection and divine proximity (Taqarrub), and social life is an instrument for attaining this transcendent objective.

Keywords


قرآن کریم.
استیونسن، لسلی (1368). هفت نظریه درباره طبیعت انسان. ترجمه بهرام محسن‌پور. تهران: رشد.
انصاری مقدم، علی (1398). انسان اجتماعی مبتنی بر نظریه فطرت آیت‌الله شاه‌آبادی و دلالت‌های آن در گونه‌شناسی کنش اجتماعی. فرهنگ پژوهش، شماره 38، ص99-132.
پارسانیا، حمید؛ ابراهیمی پورنعمت‌آباد، قاسم؛ محسنی، محمدجواد؛ کوشا، غلام‌حیدر (1399). کاربست روش تأویل مفهومی در تحلیل انسان اجتماعی در اسلام. معرفت فرهنگی اجتماعی، 11(44)، ص7-28.
جوادی آملی، ﻋﺒﺪاﷲ (1379). ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﻮﺿﻮعی ﻗﺮآن ﻛﺮﯾﻢ: ﺻﻮرت و ﺳﯿﺮت اﻧﺴﺎن در ﻗﺮآن. ﺗﻨﻈﯿﻢ ﻏﻼﻣﻌلی اﻣﯿﻦ دﯾﻦ. ﻗﻢ: اﺳﺮاء، ج14.
جوادی آملی، ﻋﺒﺪاﷲ (1392). ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﻮﺿﻮعی ﻗﺮآن ﻛﺮﯾﻢ: فطرت در ﻗﺮآن. ﺗﻨﻈﯿﻢ ﻏﻼﻣﻌلی اﻣﯿﻦدﯾﻦ. ﻗﻢ: اﺳﺮاء، ج12.
حسسینی، سید حسین (1401). تحلیل نسبت تهذیب اجتماعی با انسان اجتماعی؛ نقد کتاب انسان اجتماعی. پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، 12(108)، ص21-39.
داروندوف، رالف (1377). انسان اجتماعی. ترجمه غلامرضا خدیو. تهران: آگه.
دیرباز، عسکر؛ گنج خانی، آسیه (1401). بررسی مبانی انسان‌شناختی علوم انسانی اسلامی از دیدگاه علامه مصباح یزدی. مطالعات میان‌رشته‌ای تمدنی انقلاب اسلامی، 1(1)، ص35-50.
رجبی، ﻣﺤﻤﻮد (1380). انسان‌شناسی. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
سلیمی، علی (1390). مبانی انسان‌شناختی علم اجتماعی اسلامی. اسلام و علوم اجتماعی، 3(5)، ص7-40.
عابدی جعفری، حسن؛ تسلیمی، محمدسعید؛ فقیهی، ابوالحسن؛ شیخ‌زاده، محمد (1390). تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی. اندیشه مدیریت راهبردی، 5(10)، ص151-198.
کافی، مجید (1401). انسان‌شناسی اجتماعی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
گلستانی، صادق (1403). دلالت‌های مبانی انسان‌شناختی اندیشه اجتماعی آیت‌الله مصباح یزدی در زمینه نقد اجتماعی. مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، 3(100)، ص57-74.
مصباح یزدی، محمدتقی (1377). حقوق و سیاست در قرآن. نگارش: محمد شهرابی. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1380). به سوی خودسازی. تدوین و نگارش: کریم سبحانی. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1381). تهاجم فرهنگى. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1382). نظریۀ سیاسى اسلام. تحقیق و نگارش: کریم سبحانی. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینی، ج1.
مصباح یزدی، محمدتقی (1391پ). پرسش‌ها و پاسخ‌ها. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینی، ج4.
مصباح یزدی، محمدتقی (1391ج). پیش‌نیازهای مدیریت اسلامی. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1392). رابطه علم و دین. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
مصباح یزدی، محمدتقی (1393الف). معارف قرآن (انسان‌شناسی). قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى، ج3.
مصباح یزدی، محمدتقی (1393ب). اصلاحات؛ ریشه‌ها و تیشه‌ها. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1394الف). پاسخ استاد به جوانان پرسشگر. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
مصباح یزدی، محمدتقی (1394ب). حکیمانه‌ترین حکومت: کاوشی در نظریه ولایت فقیه. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1396ب). نظریۀ سیاسى اسلام. تحقیق و نگارش: کریم سبحانی. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینی، ج2.
مصباح یزدی، محمدتقی (1396ج). ره‌توشه. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینی، ج1.
مصباح یزدی، محمدتقی (1398ج). انقلاب اسلامی و ریشه‌های آن. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1398د). جامعه و تاریخ در قرآن. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1398ب). انسان‌سازی در قرآن. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
مصباح یزدی، محمدتقی(1398الف) آموزش فلسفه، جلد دوم. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی(1399الف). انسان‌شناسی در قرآن. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
مصباح یزدى، محمدتقى (1383). در پرتو ولایت. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
مصباح یزدى، محمدتقى (1384). نقد و بررسی مکاتب اخلاقی. نگارش: احمدحسین شریفی. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
مصباح یزدى، محمدتقى (1388). پیام مولا از بستر شهادت. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
مصباح یزدى، محمدتقى (1391الف). اخلاق در قرآن. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى، ج2-3.
مصباح یزدى، محمدتقى (1396الف). ره‌توشه. تحقیق و نگارش: کریم سبحانی. قم: انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى‌، ج1-2.
مصباح یزدى، محمدتقى (1397). راه و راهنماشناسی. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
مصباح یزدى، محمدتقى (1399ب). آیین پرواز. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى.