انجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزهمطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه2588-70178220241221Recognition of the Communicative Elements
of Ashura and Their Implicit Connotationsبازشناسی عناصر ارتباطی عاشورا و دلالتهای ضمنی5257683710.22081/scs.2025.68367.1303FAکریمخانمحمدیاستاد، گروه مطالعات فرهنگی و ارتباطات، دانشگاه باقرالعلوم، قم، ایران و عضو پیوسته انجمن مطالعات اجتماعی حوزه.Journal Article20240117The Ashura event, due to its immense significance and impact, has been analyzed from various perspectives. It may be argued that few events in the world, particularly in the Islamic world, have had cultural penetration comparable to that of Ashura, deeply influencing the psyche of free-spirited individuals. Thus, this phenomenon is unique from a communicative perspective and contains numerous mysteries awaiting discovery. However, despite its importance and influence, it has been rarely examined from a communicative standpoint. Accordingly, the present study aims to identify the communicative elements of Ashura, particularly their embedded meanings, inspired by a semiotic approach, exploring their explicit and implicit connotations. The results indicate that Imam Ḥusayn (peace be upon him), acknowledging the lack of apparent victory, aimed for a "soft victory" and the revival of the Sunna of the Messenger of Allah (peace be upon him). The elements and components of Ashura, such as "utilization of sacred time and space," "deconstruction and presentation of a manifesto," "selection of a familiar destination," "symbolic use of feminine decorum," "utilization of poetry," "symbolization of water," "production of aphorisms and conceptual dichotomies," and "symbolization of tears," each possess unique implicit connotations. Understanding these connotations not only elucidates the logic behind these elements for contemporary audiences but also reveals their implicit messages. Collectively, these components signify an overarching implicit connotation: the revival of the religion of Muhammad (peace be upon him) and the delineation of a path of guidance for the free-spirited individuals of the world, particularly the Ummah of Muhammad (peace be upon him), in all ages and eras.حادثه عاشورا به دلیل اهمیت و تأثیر زیادی که از خود بهجای گذاشته، از منظرههای مختلف مورد تحلیل قرار گرفته است. شاید بتوان گفت، کمتر حادثهای در جهان، بهویژه در جهان اسلام، مثل عاشورا نفوذ فرهنگی داشته و به لایههای عمیق روان انسانهای آزاده رسوخ پیدا کرده است؛ بنابراین، این پدیده از منظر ارتباطی منحصربهفرد است و رموز بسیاری برای کشف شدن دارد؛ اما علیرغم این اهمیت و نفوذ، کمتر از جنبه ارتباطی مورد بررسی قرار گرفته است. در این راستا، هدف پژوهش حاضر شناخت عناصر ارتباطی عاشورا، بهویژه معانی مندرج در آنها، با الهام از رویکرد نشانهشناختی، دلالتهای صریح و ضمنی آنها است. نتایج حاکی از آن است که امام حسین، با اذعان به عدم پیروزی ظاهری، جهت پیروزی نرمافزاری و احیای سنّت رسولالله هدفگذاری نموده است. عناصر و مؤلفههای عاشورا همچون «بهرهگیری از زمان و مکان مقدس»، «واسازی و ارائه منشور»، «انتخاب مقصد آشنا»، «حرکت تجملی مذنّث»، «بهرهگیری از شعر»، «نمادسازی از آب»، «تولید کلمات قصار و دوگانههای مفهومی» و «نمادسازی از اشک»، هرکدام دلالت ضمنی خاصی دارند. شناخت این دلالتها علاوهبر اینکه منطق این عناصر را برای مخاطب عصر حاضر روشن میکند، دلالتهای ضمنی را هم نشان میدهد. مجموع مؤلفهها نیز متضمن یک دلالت ضمنی فراگیر، یعنی احیای دین محمد و ترسیم مسیر هدایت برای آزدگان جهان، بهویژه امّت محمد، در همه اعصار و قرون است.https://gnoe.bou.ac.ir/article_76837_a3bd60c432ef81d1e6b4126e7ad521a1.pdfانجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزهمطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه2588-70178220241221Formulation of the Model of Socio-Cultural Changes
and Their Consequences in the Qur’anصورتبندی الگوی تغییرات فرهنگی اجتماعی و پیامدهای آن در قرآن27467683510.22081/scs.2025.67669.1283FAسیدحسینفخرزارعاستادیار، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشة اسلامی، قم، ایران و عضو پیوسته انجمن مطالعات اجتماعی حوزهJournal Article20231028Social changes refer to transformations that are accompanied by social consequences, resulting in either positive or negative impacts on the collective actions of society. An appropriate model of social change should offer a comprehensive mechanism for facilitating social transformation and fostering a healthy environment leading to relative perfection. In the Qur’an, this concept is implicitly or explicitly addressed as a divine tradition (<em>sunnah ilāhīyah</em>). This study seeks to extract a comprehensive model of social changes and their consequences from Qur’anic verses through a descriptive-analytical method, drawing upon various sources, particularly social commentaries. Unlike reductionist and dualistic models that focus solely on specific dimensions of phenomena, the Qur’anic model considers all-encompassing aspects necessary for achieving societal well-being, emphasizing the interconnectedness of all elements within a cohesive network. In the Qur’anic framework of change, the agent is examined not in opposition to structures but in interaction with them; subjectivity and objectivity are harmoniously aligned, and worldly changes are meaningless without considering their ultimate consequences in the hereafter. Both internal aspects (<em>anfusī</em>) and their corresponding knowledge, alongside external aspects (<em>āfāqī</em>) and their related knowledge, are equally emphasized. The findings indicate that the Qur’an views changes as outcomes of multiple factors and contexts rather than through single-factor theories. The ultimate goal of change is the perfection of individuals, the community (<em>ummah</em>), and society, focusing on both internal and external aspects. This transformation is achievable through two pathways: one through the Prophet (peace be upon him), who bears the responsibility of conveying divine messages and guiding humanity toward ultimate perfection, and the other through individuals who embrace this message and undergo spiritual transformation.تغییرات اجتماعی دگرگونیهایی است که با نوعی پیامد اجتماعی همراه بوده و موجب ایجاد تأثیرات منفی یا مثبت در کنش جمعی جامعه شود. الگوی مناسب تغییر اجتماعی باید بتواند سازوکاری جامع را برای تغییر اجتماعی و بهبود فضای سالم تا نیل به تکامل نسبی ارائه دهد. در قرآن این موضوع بهمثابة سنّتی الهی بهطور ضمنی یا صریح مطرح شده و پژوهش حاضر درصدد است ضمن بررسی منظرهای مختلف، الگوی جامعی دربارة تغییرات اجتماعی و پیامدهای آن را از آیات قرآن با روش توصیفی ـ تحلیلی و با استناد به منابع مختلف، بهویژه تفاسیر اجتماعی استخراج نماید. این الگو برخلاف الگوها و دیدگاههای یکسونگر و ثنویتگرا که صرفاً به ابعادی از پدیدهها توجه دارند، جهات همهجانبهای برای حصول به مطلوبیت جامعه را مدنظر قرار داده که در آن پیوند و برهمکنش عمیقی میان تمام عناصر به عنوان شبکهای منسجم برقرار میباشد. در تغییرات مورد نظر قرآن، کنشگر نه در مواجهة ساختارها، بلکه در تعامل با آن بررسی میشود؛ ذهنیت و عینیت، متلائم با یکدیگر همجهت بوده، تغییرات دنیوی بدون توجه به فرجام اخروی آن بیمعناست و امور انفسی و نیز علم حاصل از آن، همردیف امور آفاقی و علم مربوط به آن مورد عنایت است. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که قرآن تغییرات را برایندی از عوامل و زمینههای متعدد و نه حسب انگارههای تکعاملی مدنظر دارد. در این عوامل، هدف از تغییر، تکامل انسان، امت و جامعه است که به دو جنبة درونی افراد و جنبة بیرونی آن در قالب اجتماعی توجه شده و تحقق این دگرگونیها را از دو طریق قابل تحقق میداند؛ یکی از طریق پیامبر، که مسئولیت بیان پیام الهی و هدایت انسان را بر دوش دارد و جامعه را به سوی کمال مطلوب خود سوق میدهد، دیگری از طریق انسانی که از این پیام استقبال میکند و از لحاظ روحی دگرگون میشود.https://gnoe.bou.ac.ir/article_76835_be8602e180c643338f9be94f813a02ee.pdfانجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزهمطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه2588-70178220241221Civil Disobedience and Sacred Violence:
Drivers of Civil Transformation in the Islamic Republic of Iran and Strategies for Counteractionنافرمانی مدنی و خشونت قدسی؛ پیشران استحاله مدنی جمهوری اسلامی ایران و راهکارهای مقابله با آن47667683610.22081/scs.2025.67671.1284FAسعیدباغستانیاستادیار، گروه علوم سیاسی، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایرانمهدیرشیددانشجوی دکتری، گروه علوم سیاسی، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران و عضو پیوسته انجمن مطالعات اجتماعی حوزهJournal Article20231028From its inception, the Islamic Republic, by rejecting the accumulation of secular rationalist theories and empirical experiences, has faced continual crisis-making throughout its existence. However, political-security engagement and focusing solely on the superficial aspects of these crises without addressing their roots and counterstrategies have perpetually threatened national security. The fundamental question now is: What is the sociological context and theoretical foundation underpinning the project of social crisis-making and civil transformation in the Islamic Republic of Iran? This study aims to answer this question by employing a descriptive and exploratory approach to analyze "civil disobedience" and "sacred violence" as the driving forces behind the "civil transformation of the Islamic Republic of Iran." The study further elaborates on the most significant theoretical and practical strategies for countering this phenomenon, such as "scientific analysis and future studies of social crises" and "enhancing the efficiency of civil order models and linking foundational rationality with the realities of people's lives."جمهوری اسلامی با کشیدن خط بطلان بر انباشت تئوریهای علمی و تجارب عملی عقلانیت سکولار، از همان ابتدا، روزشمار بحرانسازی بر صفحات تقویم حیاتش نقش بست. اما تعامل سیاسی ـ امنیتی و تمرکز بر سطح رویین این بحرانها و نپرداختن به ریشهها و راهکارهای مقابله با آن، مدام امنیت ملی را تهدید مینماید. اکنون سؤال اساسی این است که فرامتن جامعهشناختی و زیربنای نظری پروژۀ بحرانسازی اجتماعی و استحالۀ مدنی جمهوری اسلام ایران چیست؟ پژوهش حاضر در پاسخ به این سؤال، با روش توصیفی و اکتشافی به واکاوی «نافرمانی مدنی» و «خشونت قدسی» به عنوان پیشران «استحالۀ مدنی جمهوری اسلامی ایران» پرداخته و سپس به تبیین مهمترین راهکارهای نظری و عملی مقابله با آن همچون «واکاوی علمی و آیندهپژوهی بحرانهای اجتماعی» و همچنین «کارآمدسازی الگوی نظم مدنی و پیوند عقلانیت پایه با واقعیات زندگی مردم» تمرکز دارد.https://gnoe.bou.ac.ir/article_76836_7a268343ac6784b2f87d6157c2141e7b.pdfانجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزهمطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه2588-70178220241221The Impact of Ethics on Socio-Cultural Discourseتأثیر اخلاق بر گفتمان زیست فرهنگی ـ اجتماعی67897682810.22081/scs.2025.63209.1132FAطاهرهجهان پروردانشجوی دکتری، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایرانمحمدعلیربانیدکتری، تاریخ تشیع، دانشگاه مذاهب و ادیان، تهران، ایرانJournal Article20220202The purpose of this study is to examine the impact of socially discourse-oriented relationships on the development and improvement of ethics and urban culture. The research methodology combines descriptive and applied analytical approaches. The findings revealed that citizenship and civic culture are the result of multifaceted commitments. Citizens are dynamic and mobile components of society, actively participating in various societal spheres. Achieving this requires a dual movement: one from top to bottom in the form of empowerment and engagement within macrostructures, and the other from bottom to top, reflecting the active social participation of citizens, particularly in the public sphere. The religious, cultural, and civilizational values of Islamic Iran encompass teachings that embody civil and collective virtues and ethics. The fundamental philosophy of these teachings is the belief that behavioral changes must begin with individual awareness and attitudes. Considering the impact of religious beliefs on adherence to civil culture, these values offer a suitable foundation for citizens to acquire necessary skills for participation in political, social, cultural, economic, and religious arenas. Religion, as one of the most significant sources of fostering civic culture, necessitates special attention to religious adherence and beliefs in encouraging commitment to civic ethics. Furthermore, civic teachings should be tailored to meet the social, religious, and cultural needs of society.هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر رابطه اجتماعی گفتمانمحور در توسعه اخلاق و فرهنگ شهرنشینی و کمک به بهبود آن است. روش تحقیق ترکیبی از رویکردهای توصیفی و تحلیل کاربردی است. نتایج نشان داد، شهروندی و فرهنگ شهروندی، محصول تعهّد چندجانبه است؛ زیرا شهروندان، عناصر شناور و پویای جامعه محسوب میشوند و در عرصههای مختلف جامعه حضور دارند و برای تحقق آن، حرکتی دوسویه، یکی از بالا به پایین بهمثابه فرصتدهی و مشارکتجویی در ساختار کلان، و دیگری حرکت از پایین به بالا که در واقع مشارکت و فعالیت اجتماعی شهروندان، بهویژه عرصه عمومی برای حضور در عرصههای مختلف جامعه است را در پیش میگیرند. ارزشهای دینی و فرهنگی ـ تمدنی ایران اسلامی دارای آموزههایی واجد فضایل و اخلاق مدنی و جمعی است؛ چراکه فلسفۀ بنیادین این آموزهها، این باور است که برای تغییر رفتارها باید از آگاهیها و نگرشهای افراد شروع نمود. با توجه به تأثیر باورهای دینی در پایبندی به فرهنگ مدنی، قابلیت مناسبی را برای کسب مهارتهای لازم شهروندان برای مشارکت در عرصههای سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و دینی آنان فراهم میآورد؛ زیرا دین یکی از مهمترین منابع ایجاد فرهنگ شهروندی است و باید توجه ویژهای به دینداری و باورهای دینی مردم در ترغیب به پایبندی به اخلاق شهروندی صورت گیرد، و آموزههای شهروندی باید متناسب با نیازهای اجتماعی، دینی و فرهنگی جامعه ارائه گردد.https://gnoe.bou.ac.ir/article_76828_e46be64600fbd79e540e0744f2d3a389.pdfانجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزهمطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه2588-70178220241221Analysis of Factors Influencing the Emergence
of Identity Crisis from the Perspective of Nahj al-Balaghahواکاوی عوامل مؤثر در بروز بحران هویت از منظر نهجالبلاغه911077683410.22081/scs.2025.67478.1275FAنرگسشیخعلیپوردانشجوی کارشناسی ارشد، دانش اجتماعی مسلمین، دانشگاه شاهد، تهران، ایرانداوودرحیمی سجاسیاستادیار، دانشگاه شاهد، تهران، ایران و عضو پیوسته انجمن مطالعات اجتماعی حوزهJournal Article20231001The present study aims to examine the factors influencing the emergence of identity crisis from the perspective of <em>Nahj al-Balaghah</em>. This research employs a descriptive qualitative method based on documentary-library studies and adopts a historical sociological approach. In this regard, since <em>Amīr al-Muʾminīn</em> (ʿAlī ibn Abī Ṭālib, peace be upon him) consistently reproaches the people of his society in his sermons for their bewilderment, misguidance, confusion, and perplexity, this study investigates the causes of the identity crisis among the people of Kūfa during his era, with an emphasis on <em>Nahj al-Balaghah</em>. Social factors such as the presence of an unsuitable leader in society, the silence of elites and intellectuals, pseudo-scholars, the collapse of social cohesion, along with individual factors like the dominance of carnal desires (<em>nafsānī</em> essence), prejudice, and irrational understanding, can be identified as causes of the identity crisis based on <em>Nahj al-Balaghah</em>. In other words, in contemporary society, elements such as leadership, elites, and scholars play a significant role in shaping people's identities.هدف پژوهش حاضر بررسی عوامل مؤثر در بروز بحران هویت از منظر نهجالبلاغه است. روش پژوهش کیفی توصیفی از نوع مطالعات اسنادی ـکتابخانهای بوده و با رویکرد جامعهشناسی تاریخی انجام شده است. در این راستا، از آنجاکه امیرالمؤمنین در خطبههای خود، بهطور مداوم مردم جامعه خود را به علت سرگشتگی، گمراهی، سرگردانی، پریشانی و تحیر سرزنش میکند، عامل ایجاد بحران هویت در مردم با تأکید بر نهجالبلاغه در جامعه زمان کوفه بررسی شده است. وجود عوامل اجتماعی مانند رهبر نامناسب در جامعه، سکوت خواص و نخبگان، انسانهای عالمنما، از بین رفتن انسجام اجتماعی و عوامل فردی مؤثر در بحران هویت مثل اصالت وجود نفسانی، تعصب و شناخت غیرعقلانی را میتوان به عنوان علت بروز بحران هویت از نهجالبلاغه استخراج کرد. به عبارت دیگر، در جامعه امروز نیز عواملی مانند رهبر، نخبگان و عالمان در هویتدهی به مردم نقش بهسزایی دارند.https://gnoe.bou.ac.ir/article_76834_ebb595a4bb4c54b427d9171edbeaf399.pdfانجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزهمطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه2588-70178220241221The Impact of Religious Background on Attitude Toward Religion During the COVID-19 Crisisتأثیر سابقه مذهبی بر نگرش به دین در بحران کرونا1091297683110.22081/scs.2025.66822.1245FAمحمدحسنحسینیدانشجوی دکتری، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایرانمحمدرضاسالاری فردانشیار، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران و عضو پیوسته انجمن مطالعات اجتماعی حوزهعبداللهرحیمیکارشناسی ارشد، مؤسسه اخلاق و تربیت، قم، ایرانJournal Article20230626The present study aimed to investigate the impact of religious background on attitudes toward religion during the COVID-19 crisis. This research employed a descriptive-analytical method of a correlational type. The statistical population consisted of individuals affected by the COVID-19 crisis in Iran, and the sample was selected through convenience sampling. Due to the absence of a standardized questionnaire for measuring attitudes toward religion in the domains of belief, emotion, and behavior, a researcher-made questionnaire with 17 items was utilized. Data were analyzed using SPSS software. The findings indicate that religious background influenced attitudes toward religion in the three domains of beliefs, emotions, and behaviors during the COVID-19 crisis. The greatest influence of religious background on attitudes toward religion was observed in the emotional domain (0.404), while the least was in the behavioral domain (0.267). Additionally, the correlation in the belief domain (0.395) was nearly equivalent to the increase in attitude. This finding implies that the increase in behavioral influence does not proportionally match the increase in beliefs and emotions.هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر سابقه مذهبی بر نگرش به دین در بحران کرونا بود.<strong> </strong>روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی از نوع همبستگی است. جامعه آماری مورد مطالعه افراد درگیر بحران کرونا در ایران بوده و نمونه آماری به صورت دردسترس انتخاب شده است. با توجه به نبود پرسشنامه سنجش نگرش به دین در حوزه باور، احساس و رفتار، از پرسشنامه محققساخته دارای 17 گویه استفاده شد. دادهها با نرمافزار SPSS تحلیل شدند. یافتهها حاکی از آن است که سابقه مذهبی بر نگرش به دین در سه حوزه باورها، احساسات و رفتارها در بحران کرونا تأثیرگذار بوده است. بیشترین اثرگذاری سابقه مذهبی بر نگرش به دین در بحران کرونا، در حوزه احساس 404. و کمترین در حوزه رفتار 267. بوده است. همچنین همبستگی نگرش در حوزه باور 395. تقریباً برابر با افزایش نگرش بوده است. این یافته بدین معناست که تأثیرپذیری افزایشی رفتار به میزان افزایش باورها و احساسات نیست.https://gnoe.bou.ac.ir/article_76831_1d95c76c93b87bfb333336ad9d3db003.pdfانجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزهمطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه2588-70178220241221Interactive Policy Frameworks for Seminaries
and National Mediaخطمشیهای تعاملی حوزه علمیه با رسانه ملی1311497703810.22081/scs.2025.67053.1253FAرضاکمائیکارشناسی ارشد، دانشگاه باقرالعلوم، قم، ایرانJournal Article20230727In the current context of media warfare, the seminary can, by establishing interaction with media outlets, serve as the eyes and voice of the Islamic Revolution, disseminating the message of the revolution and the ideology of pure Muhammadan Islam. Therefore, the collaboration and interaction between these two institutions are of great significance in enhancing the cultural and social synergy of society. Accordingly, this study aims to develop interactive policy frameworks for seminaries and national media. Using a meta-synthesis method, the study analyzes findings and suggestions from existing research on this subject, synthesizing data to provide a comprehensive perspective on the scientific and research-oriented approach to the interaction between seminaries and national media. The results indicate that by employing 52 desirable and realistic policies proposed for more effective interaction between seminaries and national media, many existing gaps in disseminating Islamic culture and religious values within society, identifying enemies, avoiding Western culture, promoting religious rituals, managing public opinion, and strengthening religious foundations can be organized and improved.حوزه علمیه در شرایط کنونی و در عرصه جنگ رسانهای، با ایجاد تعامل با رسانهها میتواند به عنوان چشم و زبان انقلاب اسلامی برای انتشار پیام انقلاب و اندیشه اسلام ناب محمدی قلمداد شود. بنابراین، تعامل و همکاری این دو سازمان در همافزایی مسائل فرهنگی ـ اجتماعی جامعه از اهمیت فراوانی برخوردار است.<strong> </strong>در این راستا، هدف پژوهش حاضر تدوین خطمشیهای تعاملی حوزه علمیه با رسانه ملی است. بنابراین، تلاش شده است با روش فراترکیب، به تحلیل یافتهها و پیشنهادهای پژوهشگران پژوهشهای انجام شده در این مسئله، به صورت تجمیع دادهای، نگرشی جامع نسبت به رویکرد علمی و پژوهشی موجود ناظر به مسئله تعامل میان حوزه علمیه و رسانه ملی ایجاد کند. نتایج حاکی از آن است که با بهکارگیری 52 خطمشی مطلوب و واقعبینانه ارائه شده برای تعامل مؤثرتر دو سازمان حوزه علمیه و رسانه ملی، بسیاری از خلأهای موجود در اشاعه فرهنگ اسلامی و ارزشهای دینی حاکم بر جامعه، دشمنشناسی و استفاده نکردن از فرهنگ غرب، تعظیم شعائر دینی، مدیریت افکار عمومی و بنیانهای دینی و... ساماندهی و ارتقا خواهد یافت.https://gnoe.bou.ac.ir/article_77038_6468ea59dc07cde0165f1fd46eda052d.pdfانجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزهمطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه2588-70178220241221Ontology and Nature of Social Fiqh as a Jurisprudential or Social Disciplineماهیتشناسی و چگونگی فقه اجتماعی به عنوان یک دانش فقهی یا اجتماعی1511627683010.22081/scs.2025.66446.1233FAمحمد باقرربانیاستادیار، گروه جامعهشناسی، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی؛
عضو شورای علمی گروه فقه جامعه و فرهنگ، مرکز فقهی ائمه اطهار، قم، ایران و عضو پیوسته انجمن مطالعات اجتماعی حوزه.Journal Article20230511Social fiqh is a branch of jurisprudential knowledge that complements individual fiqh and addresses social issues through a jurisprudential and ijtihād-based approach with a social perspective. Therefore, it is regarded as a novel and necessary phenomenon. The present study aims to explore the ontology and nature of social fiqh as either a jurisprudential or social science. The research method is descriptive-analytical. The findings reveal that social fiqh, alongside individual fiqh, is an essential academic field for educational and research centers in seminaries and universities. Given the complexity of social issues in modern society and the necessity of addressing these matters from the perspective of Shia jurisprudence, its importance is more evident than ever. Key components of social fiqh include adopting a social approach to jurisprudential issues in modern society, employing a systematic and organized perspective on issues, considering the consequences of jurists’ fatwas, and consulting experts for better subject discernment. Topics such as women's entry into sports stadiums, cycling, public pet-walking and pet-keeping at home, body aesthetics, and the role of governance in public dress codes are critical matters that require jurisprudential examination. Considering the specialization of courses and the absence of social fiqh as a field in the seminary curriculum, establishing and structuring this discipline in academic institutions is deemed necessary. This paper proposes 14 prerequisite credits and 36 specialized credits for the field of social fiqh.فقه اجتماعی بخشی از دانش فقه بوده که مکمّل فقه فردی است و به بررسی فقهی و اجتهادی مسائل اجتماعی با رویکرد اجتماعی میپردازد، لذا یک پدیدۀ نوظهور و لازم بهشمار میرود. در این راستا، هدف پژوهش حاضر<strong> </strong>ماهیتشناسی و چگونگی فقه اجتماعی به عنوان یک دانش فقهی یا اجتماعی است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی بوده و نتایج نشان داد، فقه اجتماعی در موازات فقه فردی به عنوان یک رشتۀ دانشی، از ضروریات مراکز آموزشی و پژوهشی در حوزه علمیه و دانشگاه بهشمار میرود و امروزه با توجه به پیچیدگی مسائل اجتماعی در جامعۀ مدرن و ضرورت پرداختن به این موضوعات از منظر فقه شیعه، بیشتر از گذشته محسوس است. توجه به رویکرد اجتماعی به مسائل فقهی جامعۀ نوین، نگاه سیستمی و نظاممند به مسائل، توجه به پیامدهای فتاوای فقها و استفاده از نظر کارشناسان در تشخیص بهتر موضوعات، از مؤلفههای مهم فقه اجتماعی هستند. پرداختن به مسائلی نظیر ورود بانوان به ورزشگاه، دوچرخهسواری، حیوانگردانی شهروندان در معابر عمومی و نگهداری آنها در خانه، زیبایی بدن، نقش حاکم در پوشش افراد جامعه و... ازجمله مسائلی است که ضروری است مورد مطالعه و واکاوی فقهی قرار گیرد. با توجه به تخصصی شدن دروس و عدم وجود رشتۀ فقه اجتماعی در درختوارۀ حوزۀ علمیه و از طرفی ضرورت ایجاد رشتهای با این عنوان، تدوین و ایجاد این رشتۀ دانشی برای مراکز علمی لازم به نظر میرسد. در این نوشتار برای رشته فقه اجتماعی، 14 واحد به عنوان پیشنیاز و 36 واحد به عنوان دروس تخصصی در نظر گرفته شده است.https://gnoe.bou.ac.ir/article_76830_ed1d87cf18a8e575cab7e61efe9f820d.pdfانجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزهمطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه2588-70178220241221The Perceived Gender Identity Representation
of Adolescents Interested in K-Popبازنمود هویت جنسیتی ادراکشده نوجوانان علاقهمند به موسیقی کیپاپ1631877683810.22081/scs.2024.68586.1309FAاعظمخوش صورت موفقاستادیار، دانشکده زن و خانواده، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران0009-0005-1194-448Xمریممحسنیدانشجوی دکتری، مطالعات زنان، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایرانJournal Article20240214Identity formation during adolescence is of paramount importance, with gender identity being one of its key components. The present study, utilizing a phenomenological approach, seeks to portray the lived experiences of adolescent K-pop fans and examine the impact of K-pop on their gender identity and vice versa. The participants of this study include female middle school students in the city of Karaj, where data saturation was achieved through in-depth interviews with 19 individuals. The study’s findings consist of four main themes and eleven sub-themes. Key K-pop-related factors include "the role of K-pop enthusiast friends," "the role of social media in fostering interest in K-pop," and "the adolescent age range." The theme "gender identity of K-pop fans" is represented by sub-themes such as "the role of gender in choosing a favorite group" and "the role of gender in selecting a favorite personality." The theme "K-pop fans" is explored through sub-themes like "the role of gender in K-pop fandom" and "limited parental accompaniment coupled with warnings." The "implicit discourse of K-pop," one of the most significant themes identified, is represented by sub-themes such as "K-pop’s literary discourse and the creation of new concepts," "K-pop as a generator of a unique lifestyle," "the ideological discourse of K-pop," and "gender neutrality among K-pop fans." As a form of entertainment, K-pop possesses the capacity to transform into an independent discourse, exerting profound effects on the gender identity of adolescent girls.هویتیابی در نوجوانی از اهمیت بسزایی برخوردار است که کسب هویت جنسیتی یکی از اقسام آن است. پژوهش حاضر با روش پدیدارشناسی، درصدد بازنمود تجربۀ زیستۀ نوجوانان کیپاپر و تأثیر کیپاپ بر هویت جنسیتی آنان و بالعکس است. افراد مورد مطالعه پژوهش حاضر دانشآموزان دختر مقطع متوسطه اول شهر کرج هستند که با مصاحبه عمیق با 19 نفر به اشباع داده رسید. یافتههای پژوهش شامل چهار مضمون و یازده خرده مضمون است. ازجمله عوامل کیپاپری، «نقش دوستان کیپاپر» و «نقش فضای مجازی در گرایش به کیپاپ» همچنین «مقطع سنّی نوجوانان». «هویت جنسیتی کیپاپرها» با خرده مضامین «نقش جنسیت در انتخاب گروه محبوب» و «نقش جنسیت در انتخاب شخصیت محبوب» بازنمایی میشود. مضمون «هواداران کیپاپ» نیز با خرده مضامین «نقش جنسیت در هواداری از کیپاپ» و «همراهی محدود توأم با هشدار والدین» مورد بررسی قرار گرفتهاند و «گفتمان نامحسوس کیپاپ» که از مهمترین مضامین بهدست آمده است، با خرده مضامین «گفتمان ادبی کیپاپ، فضای ایجاد مفاهیم جدید»، «کیپاپ مولد سبک زندگی خاص»، «گفتمان ایدئولوژیک کیپاپ» و «کورجنسیتی بودن کیپاپرها» بازنمایی شده است. صنعت کیپاپ بهعنوان یکی از ابزارهای پر کردن اوقات فراغت نوجوانان، ظرفیت تبدیل شدن به گفتمان مستقلی را دارد که میتواند تأثیر عمیقی بر هویت جنسیتی نوجوانان دختر داشته باشد.https://gnoe.bou.ac.ir/article_76838_63d910edc4bc737cd7ec73b98683bab0.pdfانجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزهمطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه2588-70178220241221The Qur'anic Approach
to the Theory of Social Conflictرویکرد قرآنی به نظریۀ تضاد اجتماعی1892067683910.22081/scs.2023.66251.1227FAحسیناژدری زادهاستادیار، گروه معارف اسلامی و جامعهشناسی، واحد نراق، دانشگاه آزاد اسلامی، نراق، ایران و عضو پیوسته انجمن مطالعات اجتماعی حوزهمحمدنبیامینیدکتری، قرآن و علوم اجتماعی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایرانJournal Article20230402Conflict—also referred to as struggle, opposition, and contention—denotes confrontation, combat, and dispute, reflecting external realities and illustrating competitions, disputes, and clashes that occur within human social life. Consequently, it has garnered significant attention as a social phenomenon among social thinkers. Sociologists trace the roots of conflict to individual actions and social structures such as social classes, scarce resources, and unequal distribution of authority. This study aims to explore this concept in the Qur’an as a source of divine and epistemic knowledge. This discourse is examined through the method of thematic interpretation (<em>tafsīr mawḍūʿī</em>) and logical analysis of the verses. The findings reveal that conflict has both individual and social origins. Individually, it stems from self-love (<em>ḥubb al-dhāt</em>) and the human inclination for exploitation, while socially, it originates from structures like rebellion (<em>baghy</em>), greed, arrogance (<em>istikbār</em>), corruption (<em>fasād</em>), and discrimination, all of which lead to social conflict and disputes. Furthermore, social beliefs and values, such as truth and falsehood (<em>ḥaqq wa bāṭil</em>), monotheism (<em>tawḥīd</em>) and polytheism (<em>shirk</em>), and faith (<em>īmān</em>) and disbelief (<em>kufr</em>), inherently oppose one another, and their followers are in constant contention. Therefore, the phenomenon of conflict is not solely influenced by a single exclusive factor; rather, alongside the influence of social structures, individual agency and motivation also play a pivotal role in its emergence.تضاد که از آن به کشمکش، تقابل و ستیز نیز تعبیر میشود؛ به معنای برخورد، مبارزه و نزاع بوده و حاکی از واقعیتهای بیرونی و بیانگر رقابتها، نزاعها و درگیریهایی است که در زندگی اجتماعی بشر واقع میشود. از این جهت به عنوان یک پدیده اجتماعی مورد توجه اندیشمندان اجتماعی قرار گرفته است. جامعهشناسان تضاد را در کنشهای فردی و نیز ساختارهای اجتماعی مانند: طبقات اجتماعی، منابع کمیاب و توزیع نابرابر اقتدار ریشهیابی میکنند. در این راستا، هدف پژوهش حاضر واکاوی آن در قرآن به عنوان منبع معرفتی ـ وحیانی است. این بحث با اتخاذ روش تفسیر موضوعی استنطاقی و تحلیل منطقی آیات بررسی شده است. نتایج نشان داد که تضاد ریشه فردی و اجتماعی دارد. ریشه فردی آن حبّ ذات و طبع استخدامگری انسان است، اما منشأ اجتماعی آن، ریشه در ساختارهای اجتماعی مانند: بغاوت، افزونطلبی، استکبار، فساد و تبعیض منجربه کشمکش و نزاع اجتماعی دارد. همچنین باورها و ارزشهای اجتماعی مانند حق و باطل، توحید و شرک، ایمان و کفر در تقابل قرار گرفته، پیروان آن دائماً به نزاع میپردازند. بنابراین، پدیده تضاد صرفاً متأثر از یک عامل انحصاری نیست، بلکه افزونبر تأثیر ساختارهای اجتماعی، عاملیت و انگیزه فردی در پیدایش آن نقش دارد.https://gnoe.bou.ac.ir/article_76839_560eeb22015c3d29774cf4f45d63ca62.pdfانجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزهمطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه2588-70178220241221An Analysis of Social and Cultural Components
Influencing Employee Behavior from the Perspective of Islamتحلیلی از مؤلفههای اجتماعی و فرهنگی مؤثر در رفتار کارکنان از منظر اسلام2072287682910.22081/scs.2023.64937.1186FAمحسنمنطقیدانشیار، گروه مدیریت، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران0000-0002-8989-2652Journal Article20220924This study aims to examine the social and cultural components influencing employee behavior from an Islamic perspective. The research focuses on three types of implications derived from the narrations of the Maʿṣūmīn (peace be upon them): direct implication (<em>dalālat al-muṭābaqa</em>), included implication (<em>dalālat al-taḍammun</em>), and necessary implication (<em>dalālat al-iltiẓām</em>). The research method was analytical-inferential. The findings reveal that the mindset of Islamic managers reflects a belief in the human dependency on Allah as the Creator of the universe and the necessity of aligning life plans with divine teachings. Beliefs and convictions are fundamental elements in shaping the cultural behavior of employees. Accepted norms among Muslim employees form the framework for their cultural and social behavior. By adhering to values, employees exhibit acceptable behaviors. Islamic ethics and customs can also contribute to enhancing organizational effectiveness through the transformation and correction of employee behaviors. This is achieved through moral training, improving interpersonal interactions, and preserving and reforming proper traditions within society. Muslim employees, guided by Islamic social and cultural teachings, should strive to avoid influences from famous individuals whose behaviors conflict with religious standards and should adopt Islamic behavioral models. Building organizations aligned with Islamic society requires attention to the social and cultural components emphasized in Islamic teachings. Managers in an Islamic society can strengthen “beliefs” and “values” through enhancing “cognition” and effectively fulfill their “social responsibilities” by observing “Islamic ethics” and “manners,” thereby influencing worthy individuals in “social interactions.” In this state, the organization will successfully achieve its valuable objectives.هدف پژوهش حاضر بررسی مؤلفههای اجتماعی و فرهنگی مؤثر در رفتار کارکنان از منظر اسلام است. در این مطالعه سه نوع دلالت و تحلیل مدنظر قرار داشته است که عبارتند از: دلالت مطابقی، دلالت تضمنی و دلالت التزامی نسبت به روایات معصومین. روش پژوهش تحلیلی ـ استنتاجی بوده و نتایج نشان داد، ذهنیت مدیران اسلامی گویای اعتقاد به وابستگی انسان به خداوند به منزلۀ خالق نظام هستی و ضرورت تطبیق برنامة زندگی بر پایۀ آموزههای وحیانی است. ذهنیت باورها و اعتقادات از عوامل ساخت فرهنگی رفتار کارکنان محسوب میشود. هنجارهای پذیرفته شده کارکنان مسلمان چارچوب رفتارهای فرهنگی و اجتماعی آنان را میسازد. کارکنان با پایبندی به ارزشها، رفتارهای پذیرفته شده را از خود بروز میدهند. اخلاق و آداب و رسوم اسلامی نیز میتوانند با دگرگونی و اصلاح رفتارهای کارکنان سازمانها، به سودمندی فعالیتهای آنان کمک کنند. این مهم با تربیت اخلاقی، بهبود تعامل با دیگران، اصلاح و پایداری سنّتهای درست در جامعه صورت میگیرد. کارکنان مسلمان با توجه به آموزههای فرهنگی و اجتماعی اسلام باید تلاش کنند از تأثیرپذیریهای افراد مشهور که رفتار آنان با ملاکهای دینی ناسازگار است، پرهیز کرده و سبک رفتار اسلامی را در پیش بگیرند. ساخت سازمانهای متناسب با جامعه اسلامی نیازمند توجه به مؤلفههای اجتماعی فرهنگی است که در آموزههای اسلامی مورد توجه قرار گرفته است. مدیران جامعه اسلامی با تقویت «باورها» و «ارزشها» از طریق تقویت «شناخت» میتوانند با «رعایت اخلاق» و «آداب اسلامی»، «مسئولیت اجتماعی» خود را به خوبی انجام داده و در «تعاملات اجتماعی» از افراد شایسته «تأثیرپذیر» باشند. در این وضعیت سازمان به اهداف ارزشمند خود دست خواهد یافت.https://gnoe.bou.ac.ir/article_76829_f08d833450336156beb9ff47a5cca3b6.pdfانجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزهمطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه2588-70178220241221Women's Reactions
to Their Husband's Temporary Marriageکنشهای زنان در مواجهه با ازدواج موقت همسر2292507683310.22081/scs.2025.67147.1262FAمریم الساداتسقایتدکتری، مطالعات زنان، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایرانشهرهروشنیاستادیار، گروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایرانمنصورهزارعاندانشیار، گروه مطالعات علوم اجتماعی و توسعه، پژوهشکدۀ زنان، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.Journal Article20230814One of the most significant factors affecting the consequences of married men’s temporary marriage (<em>mutʿah</em>) on the family is how the permanent wife reacts to her husband’s temporary marriage. This study aims to investigate women’s reactions when faced with their husband’s temporary marriage. Using a descriptive phenomenological approach, interviews were conducted with 24 women who had experienced their husband’s temporary marriage, and the interviews were analyzed. The findings reveal that women’s reactions include: Disclosure – informing the husband about their awareness, investigating the nature of the relationship, contacting the temporary wife, and confronting the husband. Resilience – remaining silent and patient, accepting and adapting, and deciding to continue the marriage. Revenge-seeking – engaging in confrontational behaviors and pursuing legal action against the husband. Motherhood Focus – striving for children’s well-being and having more children to increase intimacy and sustain the marriage. Well-being Enhancement – improving marital relations and personal development. Women’s reactions can be categorized into problem-focused coping (resilience, motherhood focus, and well-being enhancement) and emotion-focused coping (disclosure and revenge-seeking). Key factors influencing these reactions include prior consent and awareness, emotional and sexual intimacy, having children, and economic support. Given the significant role of women’s coping strategies in shaping the outcomes of their husband’s temporary marriage, it is recommended that women facing this issue receive training on appropriate coping strategies.یکی از مهمترین عواملی که در ایجاد پیامدهای ازدواج موقت مردان متأهل برای خانواده نقش دارد، چگونگی واکنش همسر دائم در مواجهه با ازدواج موقت شوهر است. از اینرو هدف پژوهش حاضر مطالعۀ کنشهای زنان در مواجهه با ازدواج موقت همسرشان است. به این منظور با بهرهگیری از روش پدیدارشناسی توصیفی، با 24 نفر از زنانی که تجربۀ ازدواج موقت همسر را داشتهاند، مصاحبه نموده و به تحلیل مصاحبهها پرداخته است. براساس یافتهها، کنشهای زنان در مواجهه با ازدواج موقت همسر، «افشاگری» شامل اعلام اطلاع از موضوع به همسر، تجسس در کیفیت رابطه، برقراری ارتباط با همسر موقت و جدال با همسر، «تابآوری» شامل سکوت و صبوری، پذیرش و سازگاری و تصمیم به ماندن در زندگی، «انتقامجویی» شامل رفتارهای مقابلهای و حقوقی کردن رابطۀ همسری، «تمرکز بر مادری» شامل تلاش به منظور بهزیستی فرزندان و فرزندآوری برای افزایش صمیمیت و تداوم زندگی و «افزایش بهزیستی» شامل ارتقای رابطۀ همسری و ارتقای فردی بوده است. کنشهای زنان در مواجهه با ازدواج موقت همسر را میتوان در دو دستۀ مقابلۀ مسئلهمدار و مقابلۀ هیجانمدار قرار داد. «تابآوری»، «تمرکز بر مادری» و «افزایش بهزیستی» مقابلۀ مسئلهمدار، و «افشاگری» و «انتقامجویی» مقابلۀ هیجانمدار است. از مهمترین عوامل اثرگذار بر چگونگی کنشهای زنان در مواجهه با ازدواج موقت همسر، رضایت و آگاهی قبلی زن، میزان ارتباط عاطفی و جنسی، داشتن فرزند و پشتوانۀ اقتصادی است. با توجه به نقش نحوۀ مواجهۀ زنان با ازدواج موقت همسر در ایجاد پیامدهای بعدی، آموزش اتخاذ راهبردهای صحیح در مواجهه با این موضوع به زنان درگیر با این مسئله پیشنهاد میشود.https://gnoe.bou.ac.ir/article_76833_8c02bca591e92607f72906c49033f0c0.pdfانجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزهمطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه2588-70178220241221Critical-Islamic Reflections
on the Twelve-Step Program of Narcotics Anonymousتأملات انتقادی ـ اسلامی در ارائة برنامة دوازده قدم معتادان گمنام2512687683210.22081/scs.2025.67098.1257FAنعمتاللهکرماللهیدانشیار، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه باقرالعلوم، قم، ایران و عضو پیوسته انجمن مطالعات اجتماعی حوزهعلیارشددانشجوی دکتری، سیاستگذاری فرهنگی، دانشگاه باقرالعلوم، قم، ایرانJournal Article20230806Addiction and substance abuse are among the most significant challenges facing human societies. Various programs have been designed and implemented worldwide to reduce consumption and treat this condition. One such program, with over two decades of relatively successful application in Iran, is the Narcotics Anonymous (NA) program. Acceptance and implementation of its twelve-step program transform a helpless and suffering addict into a committed recovering addict. Although this program envisions a promising perspective where participants develop a satisfactory connection with God and dedicate their entire effort to fulfilling God's will in their lives, it may, despite initial substance control, cause detrimental effects on participants' religious knowledge and beliefs, potentially leading to relapse and renewed addiction. These adverse effects, rooted in the program's humanistic and secular foundations, might result in participants becoming indifferent or even antagonistic toward social values and religious culture. This study, adopting a positive view of the twelve-step program, aims to intervene in its delivery by integrating Iranian-Islamic values to enhance participants' steadfastness, deepen their connection with God, and consequently reduce relapse-inducing temptations. The research is based on the author's ten years of lived experience in various NA programs. Data were collected through documentary and field methods and analyzed using qualitative content analysis. The findings suggest that incorporating concepts such as self-awareness (<em>nafs-shināsī</em>), reliance on God (<em>tawakkul</em>), self-accountability (<em>muḥāsabah al-nafs</em>), submission and humility before divine commands, continuous observance of piety (<em>taqwā</em>), meticulous attention to others' rights (<em>ḥaqq al-nās</em>), and encouragement to spread goodness can significantly prevent relapse, substance reuse, and moral and ideological deviations among NA members.بیماری اعتیاد و سوءمصرف مواد مخدّر از مهمترین مسائل جوامع بشری است. در سراسر جهان، برنامههای گوناگونی برای کاهش مصرف و درمان این بیماری طراحی و اجرا شده است. یکی از این برنامهها با بیش از دو دهه کاربست نسبتاً موفق در ایران، برنامۀ معتادان گمنام (NA) است. پذیرش و اجرای مراحل دوازدهگانة این برنامه، معتاد عاجز در حال عذاب را به معتاد در حال بهبودی متعهّد، مبدل میکند. اگرچه این برنامه چشمانداز زیبایی را متصوّر میسازد که در آن رهجو به سطح ارتباطی قابل قبولی با خداوند دست یافته و تمام توان خود را صرف تحقق ارادة خداوند در زندگی خود میکند، اما بهرغم کنترل مصرف مواد مخدر در مراحل اولیه، ممکن است در ادامه تأثیرات ویرانگری بر معرفت و اعتقادات دینی رهجو گذاشته و به وسوسة منجربه مصرف و عود مجدد اعتیاد ختم شود. این عوارض که ریشه در آموزههای اومانیستی و سکولاریستی برنامه دارند، ممکن است رهجو را به فردی بیاعتنا و یا معاند نسبت به ارزشهای اجتماعی و فرهنگ دینی، تبدیل کند. در این راستا، پژوهش حاضر با نگاه مثبت به برنامة دوازدهقدم، بر آن است تا با مداخله در ارائة این برنامه در قالب ارزشهای ایرانی ـ اسلامی، در جهت ثبات قدم رهجویان و ارتقای سطح ارتباط آنان با خداوند و در نتیجه کاهش وسوسة منجربه لغزش، مسیر جدید و آزموده شدهای را فرا روی مخاطبان این برنامه بگشاید. ایده این پژوهش متکی بر تجربۀ زیستۀ ده سالۀ حضور و عضویت در برنامههای مختلف انجمن است. دادههای مورد نیاز با روش اسنادی و میدانی گردآوری و با روش تحلیل محتوای کیفی تحلیل شدهاند. براساس یافتههای این پژوهش کاربست مفاهیمی مانند خودشناسی، توکل بر خداوند، محاسبه نفس، تسلیم و تواضع در برابر دستورات الهی، مراعات دائمی تقوا، بررسی دقیق حقالناس و تشویق به نشر خوبیها در ارائه این برنامه میتواند بیشترین تأثیر را در ممانعت از لغزش و عود مصرف مواد مخدر و غلطیدن در انحرافات اخلاقی و اعتقادی اعضای این انجمن داشته باشد.https://gnoe.bou.ac.ir/article_76832_96d6a87c485f692a939c7a37fd6285a5.pdf