انجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزه مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه 2588-7017 10 1 2026 03 21 Review and Critique of Ferdinand de Saussure's Semiotic Perspective from the Viewpoint of the Epistemological and Ontological Foundations of Transcendent Theosophy (Ḥikmat Mutaʿāliyah) (With Emphasis on the Views of Hamid Parsania) بررسی و نقد دیدگاه نشانه‌شناختی فردینان دو سوسور از منظر مبانی معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی حکمت متعالیه (با تأکید بر آرای حمید پارسانیا) 27 42 79921 10.22034/scs.2026.72243.1428 FA علی خدیوی استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران. بهزاد عابدی استادیار، مرکز تحقیقات بیماری‌های گوارش و کبد، پژوهشکده بیماری‌های گوارش و کبد، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران Journal Article 2025 07 07 Semiotics, as a fundamental knowledge in the analysis of language and meaning, entered a modern stage since the late nineteenth century with the views of Ferdinand de Saussure. In Saussure's intellectual system, meaning emerges not through direct reference to external reality, but rather through internal relations and structural oppositions among linguistic signs. This approach, despite its extensive impact in fields such as linguistics, literary criticism, and discourse analysis, has faced serious critiques from philosophical currents, particularly in the epistemological and ontological dimensions. The present research, by utilizing the comparative-critical analysis method, has been organized in four stages (the description of Saussure's theory, the elucidation of the foundations of Transcendent Theosophy (<em>Ḥikmat Mutaʿāliyah</em>), comparative comparison, and final evaluation). Within this framework, the perspectives of Saussure and Hamid Parsania—as the representative of the contemporary reading of Transcendent Theosophy—were reconstructed and subsequently compared based on philosophical and epistemological foundations. The results of the research demonstrated that the two approaches possess fundamental differences in three basic domains: epistemology (the self-sufficiency of meaning versus its connection with the truth of existence (<em>Wujūd</em>)), ontology (the closed and conventional system of language versus language as the manifestation (<em>Tajallī</em>) of the truth of existence), and the role of the human being (the passivity of the subject versus the autonomous and conscious agency). Furthermore, one can reconcile between the "objectivity of language" and the "active role of the human subject"; a point that has not been raised with such clarity neither in post-structuralist critiques nor in previous comparative studies. Based on this, the present article presents an alternative model based on Transcendent Theosophy in which language is conceived as the manifestation of truth and an authentic medium between the human being and the world (<em>ʿĀlam</em>); a model that can be effective both in enriching the theories of the philosophy of language and semantics, and be inspiring in the rethinking of the Islamic humanities and cultural policy-makings. نشانه‌شناسی، به‌مثابه دانشی بنیادین در تحلیل زبان و معنا، از اواخر قرن نوزدهم با آرای فردینان دو سوسور وارد مرحله‌ای نوین شد. در منظومه‌ فکری سوسور، معنا نه از طریق ارجاع مستقیم به واقعیت بیرونی، بلکه از رهگذر روابط درونی و تقابل‌های ساختاری میان نشانه‌های زبانی پدید می‌آید. این رویکرد، با وجود تأثیر گسترده در حوزه‌هایی چون زبان‌شناسی، نقد ادبی و تحلیل گفتمان، از سوی جریان‌های فلسفی به‌ویژه در ابعاد معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی با نقدهای جدی مواجه شده است. پژوهش حاضر با استفاده از روش تحلیل تطبیقی- انتقادی، در چهار مرحله (توصیف نظریه سوسور، تبیین مبانی حکمت متعالیه، مقایسه تطبیقی و ارزیابی نهایی) سامان یافته است. در این چارچوب، دیدگاه‌های سوسور و حمید پارسانیا ـ به‌عنوان نماینده‌ خوانش معاصر از حکمت متعالیه ـ بازسازی و سپس بر مبنای مبانی فلسفی و معرفتی مقایسه شدند. نتایج تحقیق نشان داد که دو رویکرد در سه حوزه‌ اساسی تفاوت‌های بنیادین دارند: معرفت‌شناسی (خودبسندگی معنا در برابر پیوند آن با حقیقت وجود)، هستی‌شناسی (نظام بسته و قراردادی زبان در برابر زبان به‌عنوان تجلّی حقیقت وجود)، و نقش انسان (انفعال فاعل در برابر فاعلیت مختار و آگاه). همچنین می‌توان میان «عینیت زبان» و «نقش فعال فاعل انسانی» جمع کرد؛ نکته‌ای که نه در نقدهای پساساختارگرا و نه در مطالعات تطبیقی پیشین، به این وضوح مطرح نشده است. بر این اساس، مقاله‌ حاضر الگویی بدیل مبتنی بر حکمت متعالیه ارائه می‌دهد که در آن زبان به‌ عنوان تجلّی حقیقت و واسطه‌ای اصیل میان انسان و عالم تلقی می‌شود؛ الگویی که می‌تواند هم در غنای نظریات فلسفه‌ زبان و معناشناسی مؤثر باشد و هم در بازاندیشی علوم انسانی اسلامی و سیاست‌گذاری‌های فرهنگی الهام‌بخش واقع شود. https://gnoe.bou.ac.ir/article_79921_b7b8d2af5687761d16abea377428b4af.pdf