انجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزه مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه 2588-7017 10 1 2026 03 21 Elective Affinity and the Possibility of the Relationality of Meaning and Causality in the Thoughts of Max Weber and Its Critique Based on Transcendent Theosophy (Ḥikmat Mutaʿāliyah) قرابت گزینشی و امکان نسبت‏مندی معنا و علّیت در اندیشه‏های ماکس وبر و نقد آن براساس حکمت متعالیه 63 82 79786 10.22034/scs.2026.71250.1396 FA مهدی سلطانی استادیار، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران Journal Article 2025 03 01 Max Weber, the German sociologist, is renowned due to his emphasis on the importance of meaning and understanding in the analysis of social phenomena. Causality was the focal point of attention in the view of sociologists prior to him; however, in his social theory, he added meaning as well. This articulation of the relationship between meaning and causality is subjected to critique and investigation within the intellectual and philosophical sphere of Transcendent Theosophy (<em>Ḥikmat Mutaʿāliyah</em>). The question of the present research observes the relations of meaning with causality in Weber's social theory, and the relationship between these two matters has been questioned. The research method is analytical-explanatory. The results demonstrated that Weber, by criticizing the predetermined methods that were prevalent by means of the depiction of causality in positivist thought, seeks to delineate the matter that causality in the humanities must be examined in a more complex manner and encompass diverse and unpredictable factors. Instead of using the concept of function in the thought of positivists or dialectics in the thought of Hegel or Marx, he has utilized the concept of elective affinity to explain the modality of the relationship between meaning and causality. Transcendent Theosophy (<em>Ḥikmat Mutaʿāliyah</em>) asserts that this concept is comprehensible within a Copernican turn, and the arc of descent (<em>Qaws Nuzūl</em>) of all other than Allah (<em>Mā Siwā Allāh</em>) has been eliminated by means of such a turn, and the arc of ascent (<em>Qaws Ṣuʿūd</em>) is also taken into consideration devoid of any transcendence. Therefore, the transcendent and unseen (<em>Ghaybī</em>) dimensions of existence are denied. ماکس وبر، جامعه‌شناس آلمانی، به دلیل تأکید بر اهمیت معنا و تفهم در تحلیل پدیده‌های اجتماعی مشهور است. علّیت، در نگاه جامعه‏شناسان پیش از وی مطمح‏نظر بود؛ لکن، وی در نظریه اجتماعی، معنا را نیز اضافه کرد. این تقریر از نسبت بین معنا و علّیت، در سپر اندیشه‏ای و حِکمی متعالیه مورد نقد و بررسی قرار می‏گیرد. پرسش پژوهش حاضر ناظر به مناسبات معنا با علّیت در نظریه اجتماعی وبر بوده و نسبت این دو امر مورد پرسش قرار گرفته است. روش تحقیق تحلیلی- تبیینی است.<strong> </strong>نتایج نشان داد، وبر با انتقاد از روش‌های از پیش تعیین‌شده‌، که به واسطه تصویر علّیت در اندیشه پوزیتیویسم رواج داشت، درصدد ترسیم این امر است که علّیت در علوم انسانی باید به صورت پیچیده‌تری مورد بررسی قرار گیرد و شامل عوامل متنوع و غیرقابل پیش‌بینی گردد. وی به جای استفاده از مفهوم کارکرد در اندیشه پوزیتیویست‏ها و یا دیالکتیک در اندیشه هگل یا مارکس، از مفهوم قرابت گزینشی برای توضیح نحوه‏ نسبت معنا و علیت استفاده کرده است. حکمت متعالیه مدعی است که این مفهوم در چرخش کوپرنیکی قابل فهم بوده و قوس نزول ماسوی الله به واسطه چنین چرخشی حذف شده و قوس صعود نیز فارغ از هرگونه تعالی مدنظر قرار می‏گیرد. لذا، ابعاد متعالی و غیبی هستی انکار می‌شوند. https://gnoe.bou.ac.ir/article_79786_f8ade8f30bd69a5a6cbea4a3ec6bbff1.pdf