انجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزه مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه 2588-7017 10 1 2026 03 21 The Process of Expanding the Idea of Tawḥīd in the Epistemological Domain of the Social World from the Perspective of Ayatollah Khamenei فرآیند بسط انگاره توحید در ساحت معرفتی جهان اجتماعی از دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای 5 26 79918 10.22034/scs.2026.69953.1351 FA فاطمه سلیمانی پور دانشجوی دکتری، گروه علوم اجتماعی، دانشکده فرهنگ، علوم اجتماعی و رفتاری، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران حمید پارسانیا دانشیار، گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران نعمت‌الله کرم‌اللهی دانشیار، گروه جامعه‌شناسی، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران Journal Article 2024 09 22 The "social world" has a phenomenological lineage and, in its origins, pursues the "manner of cognizing the social phenomenon" and the modality of the formation of the intersubjective world. Considering the social approach of Ayatollah Khamenei in understanding and reinterpreting <em>Tawḥīd</em>, the present research seeks to examine the epistemological process of the monotheistic (<em>Tawḥīdī</em>) social world from his perspective using an analytical approach. The findings demonstrate that the semantic world of <em>Tawḥīd</em>, until it reaches the stage of applied and operational concepts through objectifying mechanisms, cannot create a transformation in the various domains of the social world and objectively extend its facets in the social dimension. In order for <em>Tawḥīd</em> to be interwoven into the social context and for its determinations to manifest in social entities, Ayatollah Khamenei undertook four steps in the process of expanding the doctrine of <em>Tawḥīd</em> in the epistemological domain of the social world, which are: the social determination of monotheistic concepts, the concretization of <em>Tawḥīd</em> from the context of the humanities, the transformation of the translation movement into a science production movement, and the design of intellectual systems, the outcome of which process will be the realization of scientific authority based on the principle of <em>Tawḥīd</em> and the negation of the dominance of non-revelatory sciences. «جهان اجتماعی»، تباری پدیدارشناسانه دارد و در خاستگاه خود، به دنبال «نحوه شناخت امر اجتماعی» و چگونگی شکل‌گیری جهان بیناذهنیت است. با توجه به رویکرد اجتماعی آیت‌الله خامنه‌‌ای در فهم و بازتفسیر توحید، پژوهش حاضر درصدد است با رویکرد تحلیلی، فرایند معرفتی جهان اجتماعی توحیدی را از منظر ایشان بررسی کند. یافته‌‌ها نشان می‌دهد که جهان معنایی توحید، تا از طریق سازوکارهای عینیت‌بخش به مرحلۀ مفاهیم کاربردی و عملیاتی نرسد، نمی‌تواند تحولی را در ساحت‌های مختلف جهان اجتماعی ایجاد کند و به سویه‌های خود در بُعد اجتماعی، امتداد عینی بخشد. آیت‌الله خامنه‌ای به‌منظور تنیده شدن توحید در بافتار اجتماعی و ظهور تعیّنات آن در هستی‌های اجتماعی، چهار گام در فرایند بسط آموزه توحید در ساحت معرفتی جهان اجتماعی در پیش گرفتند که عبارتند از: تعیّن‌بخشی اجتماعی مفاهیم توحیدی، انضمام‌سازی توحید از بستر علوم انسانی، تبدیل نهضت ترجمه به نهضت تولید علم و طراحی منظومه‌های فکری که ثمره این فرایند، تحقق مرجعیت علمی براساس اصل توحید و نفی سلطه علوم غیروحیانی خواهد بود. https://gnoe.bou.ac.ir/article_79918_0757c638c0d94cc9e764ae018499927c.pdf

انجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزه مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه 2588-7017 10 1 2026 03 21 Review and Critique of Ferdinand de Saussure's Semiotic Perspective from the Viewpoint of the Epistemological and Ontological Foundations of Transcendent Theosophy (Ḥikmat Mutaʿāliyah) (With Emphasis on the Views of Hamid Parsania) بررسی و نقد دیدگاه نشانه‌شناختی فردینان دو سوسور از منظر مبانی معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی حکمت متعالیه (با تأکید بر آرای حمید پارسانیا) 27 42 79921 10.22034/scs.2026.72243.1428 FA علی خدیوی استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران. بهزاد عابدی استادیار، مرکز تحقیقات بیماری‌های گوارش و کبد، پژوهشکده بیماری‌های گوارش و کبد، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران Journal Article 2025 07 07 Semiotics, as a fundamental knowledge in the analysis of language and meaning, entered a modern stage since the late nineteenth century with the views of Ferdinand de Saussure. In Saussure's intellectual system, meaning emerges not through direct reference to external reality, but rather through internal relations and structural oppositions among linguistic signs. This approach, despite its extensive impact in fields such as linguistics, literary criticism, and discourse analysis, has faced serious critiques from philosophical currents, particularly in the epistemological and ontological dimensions. The present research, by utilizing the comparative-critical analysis method, has been organized in four stages (the description of Saussure's theory, the elucidation of the foundations of Transcendent Theosophy (<em>Ḥikmat Mutaʿāliyah</em>), comparative comparison, and final evaluation). Within this framework, the perspectives of Saussure and Hamid Parsania—as the representative of the contemporary reading of Transcendent Theosophy—were reconstructed and subsequently compared based on philosophical and epistemological foundations. The results of the research demonstrated that the two approaches possess fundamental differences in three basic domains: epistemology (the self-sufficiency of meaning versus its connection with the truth of existence (<em>Wujūd</em>)), ontology (the closed and conventional system of language versus language as the manifestation (<em>Tajallī</em>) of the truth of existence), and the role of the human being (the passivity of the subject versus the autonomous and conscious agency). Furthermore, one can reconcile between the "objectivity of language" and the "active role of the human subject"; a point that has not been raised with such clarity neither in post-structuralist critiques nor in previous comparative studies. Based on this, the present article presents an alternative model based on Transcendent Theosophy in which language is conceived as the manifestation of truth and an authentic medium between the human being and the world (<em>ʿĀlam</em>); a model that can be effective both in enriching the theories of the philosophy of language and semantics, and be inspiring in the rethinking of the Islamic humanities and cultural policy-makings. نشانه‌شناسی، به‌مثابه دانشی بنیادین در تحلیل زبان و معنا، از اواخر قرن نوزدهم با آرای فردینان دو سوسور وارد مرحله‌ای نوین شد. در منظومه‌ فکری سوسور، معنا نه از طریق ارجاع مستقیم به واقعیت بیرونی، بلکه از رهگذر روابط درونی و تقابل‌های ساختاری میان نشانه‌های زبانی پدید می‌آید. این رویکرد، با وجود تأثیر گسترده در حوزه‌هایی چون زبان‌شناسی، نقد ادبی و تحلیل گفتمان، از سوی جریان‌های فلسفی به‌ویژه در ابعاد معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی با نقدهای جدی مواجه شده است. پژوهش حاضر با استفاده از روش تحلیل تطبیقی- انتقادی، در چهار مرحله (توصیف نظریه سوسور، تبیین مبانی حکمت متعالیه، مقایسه تطبیقی و ارزیابی نهایی) سامان یافته است. در این چارچوب، دیدگاه‌های سوسور و حمید پارسانیا ـ به‌عنوان نماینده‌ خوانش معاصر از حکمت متعالیه ـ بازسازی و سپس بر مبنای مبانی فلسفی و معرفتی مقایسه شدند. نتایج تحقیق نشان داد که دو رویکرد در سه حوزه‌ اساسی تفاوت‌های بنیادین دارند: معرفت‌شناسی (خودبسندگی معنا در برابر پیوند آن با حقیقت وجود)، هستی‌شناسی (نظام بسته و قراردادی زبان در برابر زبان به‌عنوان تجلّی حقیقت وجود)، و نقش انسان (انفعال فاعل در برابر فاعلیت مختار و آگاه). همچنین می‌توان میان «عینیت زبان» و «نقش فعال فاعل انسانی» جمع کرد؛ نکته‌ای که نه در نقدهای پساساختارگرا و نه در مطالعات تطبیقی پیشین، به این وضوح مطرح نشده است. بر این اساس، مقاله‌ حاضر الگویی بدیل مبتنی بر حکمت متعالیه ارائه می‌دهد که در آن زبان به‌ عنوان تجلّی حقیقت و واسطه‌ای اصیل میان انسان و عالم تلقی می‌شود؛ الگویی که می‌تواند هم در غنای نظریات فلسفه‌ زبان و معناشناسی مؤثر باشد و هم در بازاندیشی علوم انسانی اسلامی و سیاست‌گذاری‌های فرهنگی الهام‌بخش واقع شود. https://gnoe.bou.ac.ir/article_79921_b7b8d2af5687761d16abea377428b4af.pdf

انجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزه مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه 2588-7017 10 1 2026 03 21 Proposing a Fiṭrah-Based Agency: Transcending the Structure-Agency Dualism in the Thought of Martyr Morteza Motahhari طرح یک عاملیت فطرت‌بنیان: گذر از دوگانه‌ ساختار و عاملیت در اندیشه‌ شهید مرتضی مطهری 43 62 79972 10.22034/scs.2026.72863.1440 FA محمدامین زبیدی کارشناسی ‌ارشد، گروه فلسفه علوم اجتماعی، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران سیدمهدی موسوی استادیار، گروه فلسفه علوم اجتماعی، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران Journal Article 2025 09 14 The purpose of this research is to elucidate the origin and truth of human agency in relation to the constitutive forces of social order and to provide a stable foundation for critical action. Conventional sociological approaches, ranging from structural determinism to synthetic theories, predominantly fail in justifying the resistance of agency due to the lack of an extra-social ontological fulcrum. Hence, the present research, by extracting and formulating the theory of "<em>Fiṭrah</em>-based agency" from the intellectual system of Martyr Morteza Motahhari, seeks to present an alternative theoretical framework to overcome this impasse. The main problem is how the theory of "<em>Fiṭrah</em>-based agency" in Motahhari's thought can respond to the explanatory vacuum and the "problem of criterion" in prevalent sociological theories by providing an independent and ontological criterion source for the actor? In other words, how does this theory resist social reductionism and construct a stable model for transformative critical action against dominant structures? The method of this research is based on "conceptual reconstruction." In this analytical approach, the fundamental concepts of Motahhari's anthropology (especially the tripartite conceptual field of instinct, habit, and <em>Fiṭrah</em>) are actively reread to solve a long-standing dilemma in theoretical sociology. In this process, Motahhari's thought is extracted as the foundation of an analytical model and reformulated in critical relation to the challenges of contemporary theories (such as the views of Durkheim, Parsons, and critical theory). The findings demonstrate that in this model, "<em>Fiṭrah</em>" is not merely a psychological inclination, but rather a constant ontological principle that embeds the independent source of critique within the human being prior to any social construct. Unlike instinct and habit, <em>Fiṭrah</em> is a specifically human nature oriented towards transcendent values. In this approach, structures are not neutral and are evaluated within the dualism of truth (<em>Ḥaqq</em>) and falsehood (<em>Bāṭil</em>). The opposition between the primary nature (authentic <em>Fiṭrah</em> with an inclination towards truth and justice) and the secondary nature (acquired dispositions (<em>Malakāt</em>) from social structures) transfers the agency-structure conflict to an "internal ontological contradiction" within the human agent, which provides the possibility of logical independence and fundamental resistance. The <em>Fiṭrah</em>-based framework opens an alternative path to overcome the impasses of structural determinism and groundless voluntarism. This model demonstrates that agency is a force that does not derive its authenticity and criterion from society, but rather seeks assistance from <em>Fiṭrah</em>. By distinguishing the authentic and trans-historical matter from accidental and historical manifestations, this approach establishes an action theory based on authenticity, individual responsibility, and evolutionary hope, which possesses a high capacity for critiquing structures of domination. هدف این پژوهش، تبیین خاستگاه و حقیقت عاملیت انسانی در نسبت با نیروهای قوام‌بخش نظم اجتماعی و ارائه مبنایی پایدار برای کنش انتقادی است. رهیافت‌های متعارف جامعه‌شناختی، از جبرگرایی ساختاری تا نظریه‌های تلفیقی، عمدتاً به دلیل فقدان یک نقطه اتکای وجودشناختی فرا اجتماعی، در توجیه مقاومت عاملیت ناکام می‌مانند. از این‌رو، پژوهش حاضر با استخراج و صورت‌بندی نظریه «عاملیت فطرت‌بنیان» از منظومه فکری شهید مرتضی مطهری، به دنبال ارائه یک چارچوب نظری بدیل برای عبور از این بن‌بست است. مسئله اصلی آن است که نظریه «عاملیت فطرت‌بنیان» در اندیشه مطهری، چگونه می‌تواند با ارائه یک منبع معیار وجودشناختی و مستقل برای کنشگر، به خلأ تبیینی و «معضل معیار» در نظریه‌های جامعه‌شناختی رایج پاسخ دهد؟ به عبارت دیگر، این نظریه چگونه در برابر تقلیل‌گرایی اجتماعی مقاومت کرده و الگویی پایدار برای کنش انتقادی تحول‌خواه در برابر ساختارهای قاهر می‌سازد؟ روش‌ این تحقیق مبتنی بر «بازسازی مفهومی» است. در این رویکرد تحلیلی، مفاهیم بنیادین انسان‌شناسی مطهری (به‌ویژه میدان مفهومی سه‌گانه غریزه، عادت و فطرت) به‌صورت فعالانه برای حل یک معضل دیرپا در جامعه‌شناسی نظری بازخوانی می‌شوند. در این فرآیند، اندیشه مطهری به‌عنوان بنیان یک مدل تحلیلی استخراج شده و در نسبت انتقادی با چالش‌های نظریه‌های معاصر (نظیر آراء دورکیم، پارسونز و نظریه انتقادی) صورت‌بندی مجدد می‌گردد. یافته‌ها نشان می‌دهد که در این الگو، «فطرت» نه‌تنها یک تمایل روانی، بلکه یک اصل هستی‌شناختی ثابت است که منبع مستقل نقد را پیش از هر برساخت اجتماعی در درون انسان جای می‌دهد. برخلاف غریزه و عادت، فطرت سرشت ویژه انسانی و معطوف به ارزش‌های متعالی است. در این رویکرد، ساختارها خنثی نبوده و در دوگانه حق و باطل ارزیابی می‌شوند. تقابل میان سرشت اولیه (فطرت اصیل با گرایش به حقیقت و عدالت) و سرشت ثانویه (ملکات اکتسابی از ساختارهای اجتماعی)، منازعه عاملیت- ساختار را به یک «تضاد وجودشناختی درونی» در عامل انسانی منتقل می‌کند که امکان استقلال منطقی و مقاومت بنیادین را فراهم می‌سازد. چارچوب فطرت‌بنیان، راهی بدیل برای عبور از بن‌بست‌های جبرگرایی ساختاری و اراده‌گرایی بی‌بنیان می‌گشاید. این الگو نشان می‌دهد که عاملیت نیرویی است که اصالت و معیار خود را از اجتماع نمی‌گیرد، بلکه از فطرت استمداد می‌جوید. با تفکیک امر اصیل و فراتاریخی از تجلّیات عارضی و تاریخی، این رویکرد نظریه کنشی مبتنی بر اصالت، مسئولیت‌پذیری فردی و امید تکاملی را بنیان می‌نهد که ظرفیت بالایی برای نقد ساختارهای سلطه دارد. https://gnoe.bou.ac.ir/article_79972_c47e4518f483bddf19bc456368f27e9b.pdf

انجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزه مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه 2588-7017 10 1 2026 03 21 Elective Affinity and the Possibility of the Relationality of Meaning and Causality in the Thoughts of Max Weber and Its Critique Based on Transcendent Theosophy (Ḥikmat Mutaʿāliyah) قرابت گزینشی و امکان نسبت‏مندی معنا و علّیت در اندیشه‏های ماکس وبر و نقد آن براساس حکمت متعالیه 63 82 79786 10.22034/scs.2026.71250.1396 FA مهدی سلطانی استادیار، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران Journal Article 2025 03 01 Max Weber, the German sociologist, is renowned due to his emphasis on the importance of meaning and understanding in the analysis of social phenomena. Causality was the focal point of attention in the view of sociologists prior to him; however, in his social theory, he added meaning as well. This articulation of the relationship between meaning and causality is subjected to critique and investigation within the intellectual and philosophical sphere of Transcendent Theosophy (<em>Ḥikmat Mutaʿāliyah</em>). The question of the present research observes the relations of meaning with causality in Weber's social theory, and the relationship between these two matters has been questioned. The research method is analytical-explanatory. The results demonstrated that Weber, by criticizing the predetermined methods that were prevalent by means of the depiction of causality in positivist thought, seeks to delineate the matter that causality in the humanities must be examined in a more complex manner and encompass diverse and unpredictable factors. Instead of using the concept of function in the thought of positivists or dialectics in the thought of Hegel or Marx, he has utilized the concept of elective affinity to explain the modality of the relationship between meaning and causality. Transcendent Theosophy (<em>Ḥikmat Mutaʿāliyah</em>) asserts that this concept is comprehensible within a Copernican turn, and the arc of descent (<em>Qaws Nuzūl</em>) of all other than Allah (<em>Mā Siwā Allāh</em>) has been eliminated by means of such a turn, and the arc of ascent (<em>Qaws Ṣuʿūd</em>) is also taken into consideration devoid of any transcendence. Therefore, the transcendent and unseen (<em>Ghaybī</em>) dimensions of existence are denied. ماکس وبر، جامعه‌شناس آلمانی، به دلیل تأکید بر اهمیت معنا و تفهم در تحلیل پدیده‌های اجتماعی مشهور است. علّیت، در نگاه جامعه‏شناسان پیش از وی مطمح‏نظر بود؛ لکن، وی در نظریه اجتماعی، معنا را نیز اضافه کرد. این تقریر از نسبت بین معنا و علّیت، در سپر اندیشه‏ای و حِکمی متعالیه مورد نقد و بررسی قرار می‏گیرد. پرسش پژوهش حاضر ناظر به مناسبات معنا با علّیت در نظریه اجتماعی وبر بوده و نسبت این دو امر مورد پرسش قرار گرفته است. روش تحقیق تحلیلی- تبیینی است.<strong> </strong>نتایج نشان داد، وبر با انتقاد از روش‌های از پیش تعیین‌شده‌، که به واسطه تصویر علّیت در اندیشه پوزیتیویسم رواج داشت، درصدد ترسیم این امر است که علّیت در علوم انسانی باید به صورت پیچیده‌تری مورد بررسی قرار گیرد و شامل عوامل متنوع و غیرقابل پیش‌بینی گردد. وی به جای استفاده از مفهوم کارکرد در اندیشه پوزیتیویست‏ها و یا دیالکتیک در اندیشه هگل یا مارکس، از مفهوم قرابت گزینشی برای توضیح نحوه‏ نسبت معنا و علیت استفاده کرده است. حکمت متعالیه مدعی است که این مفهوم در چرخش کوپرنیکی قابل فهم بوده و قوس نزول ماسوی الله به واسطه چنین چرخشی حذف شده و قوس صعود نیز فارغ از هرگونه تعالی مدنظر قرار می‏گیرد. لذا، ابعاد متعالی و غیبی هستی انکار می‌شوند. https://gnoe.bou.ac.ir/article_79786_f8ade8f30bd69a5a6cbea4a3ec6bbff1.pdf

انجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزه مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه 2588-7017 10 1 2026 03 21 The Formulation of the Social Human Being in the Thought of Allamah Misbah Yazdi صورت‌بندی انسان اجتماعی در اندیشه علامه مصباح یزدی 83 108 79928 10.22034/scs.2026.74150.1480 FA اسماعیل چراغی کوتیانی استادیار، گروه جامعه‌شناسی فرهنگی، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران Journal Article 2026 02 02 The purpose of the present research was the comprehensive elucidation of the dimensions of the sociability of the human being based on the thought of Allamah Misbah Yazdi. This research attempts, by focusing on the thoughts of Allamah, while examining the foundations and essence of the social human being, to elucidate the characteristics, requirements, and consequences of collective life from his perspective, so that the ground for achieving an identity-building model based on religious and rational foundations is provided. The method of this research is descriptive-analytical and based on library studies. The data were processed using the thematic analysis method in order to be able to present a comprehensive picture of his viewpoint. From the perspective of Allamah Misbah Yazdi, the human being has been created innately (<em>Fiṭrī</em>) social, and the inclination towards collective life, the need for spiritual and ethical growth, and the tendency towards cooperation and communication have been institutionalized in human nature. He considers innate (<em>Fiṭrī</em>), rational, and emotional factors effective in the sociability of the human being and believes that the human being, while engaging in active agency in society, pursues individual self-building as well. Society and culture merely pave the way for the flourishing of the human being's innate aptitudes, and the primary role rests upon human innate nature (<em>Fiṭrah</em>). The ultimate end of social life is the realization of spiritual perfection and divine proximity (<em>Taqarrub</em>), and social life is an instrument for attaining this transcendent objective. هدف پژوهش حاضر تبیین جامع ابعاد اجتماعی بودن انسان براساس اندیشه علامه مصباح یزدی بوده است. این پژوهش سعی دارد با تمرکز بر اندیشه‌های علامه، ضمن بررسی مبانی و ماهیت انسان اجتماعی، ویژگی‌ها، الزامات و پیامدهای زیست جمعی را از منظر ایشان تبیین نماید، تا زمینه دستیابی به الگویی هویت‌ساز بر پایه مبانی دینی و عقلانی فراهم آید. روش این تحقیق توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای است. داده‌ها با روش تحلیل مضمون پردازش شده، تا بتوان تصویری جامع از دیدگاه ایشان ارائه کرد. از منظر علامه مصباح یزدی، انسان به‌طور فطری اجتماعی آفریده شده و میل به زیست جمعی، نیاز به رشد معنوی و اخلاقی و تمایل به همکاری و ارتباط، در سرشت انسان نهادینه شده است. ایشان عوامل فطری، عقلانی و عاطفی را در اجتماعی بودن انسان مؤثر می‌دانند و بر این باورند که انسان ضمن کنشگری فعال در جامعه، خودسازی فردی را نیز دنبال می‌کند. جامعه و فرهنگ تنها زمینه‌ساز شکوفایی استعدادهای فطری انسان هستند و نقش اصلی برعهده فطرت انسانی است. غایت نهایی زیست اجتماعی، تحقق کمال معنوی و تقرب الهی بوده و زندگی اجتماعی ابزاری برای نیل به این هدف متعالی است. https://gnoe.bou.ac.ir/article_79928_a829f413892cd635e6d1c3ee7abb64c7.pdf

انجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزه مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه 2588-7017 10 1 2026 03 21 Social Structuration; The Propellant of the Institutionalization of Values in Islamic Sources ساختارسازی اجتماعی؛ پیشران نهادینه‌سازی ارزش‌ها در منابع اسلامی 109 128 79925 10.22034/scs.2026.73718.1463 FA مهدی رشید دانشجوی دکتری، گروه جامعه‌شناسی سیاسی، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران محمدجواد نوروزی استاد، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران. حسن خیری واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران Journal Article 2025 12 14 In the religion of Islam, human beings are the existential modes and the extension of one another, and ontologically, their perfection is embedded within their communicational network and collective interaction. From this perspective, the Islamic society possesses a network-like and organic nature whose dense bonds and multilayered collective relations provide a context for the realization of values. In order to institutionalize values and transform them into behavior, the religion of Islam has converted these collective bonds and relations into a social structure. The present research, with a qualitative approach and based on the implicational analysis method, seeks to elucidate the role of social structuration in the process of institutionalizing transcendent values from the perspective of the religion of Islam. To this end, the implications of religious sources and the works of Islamic thinkers in this field have been extracted and organized in the form of a conceptual model. Now, the fundamental question is how does social structuration organize the process of institutionalizing values in a religious society? The findings of the research demonstrate that, firstly, the realization of a <em>Wilāyah</em>-based society and collective growth require a continuous social system wherein divine and human values are transformed from the level of belief and norm to the level of action and everyday life through three social structures: "institutional, relational, and embodied." Secondly, contrary to secular social theory which is based on domination and the market, the central signifier of this value system is the transcendent concept of "<em>Wilāyah</em>" (guardianship/authority), which gives meaning and direction to all relations, collective actions, and social and governance approaches. Thirdly, this process, by means of the "development of <em>Fiṭrah</em>-based inclinations and proportions and relations" from the individual to the society and from the smaller society to the larger society, constantly sets virtues and norms into motion within the communicational network among the members of society, and subsequently consolidates and guarantees their execution by means of the "system of rights and duties." It must be noted that this mechanism is a fundamental and efficient model not only in the institutionalization of religious values, but also in the stabilization of national values, civil laws, and civic culture. The theoretical innovation of this research is the formulation of Islamic values based on the threefold social structures (inspired by contemporary theoretical frameworks) and the presentation of a new conceptual model for Islamic society-building, which, along with a theoretical transformation in Islamic social knowledge, opens a new horizon towards applied researches in religious social engineering and the mechanisms of public education. در دین اسلام، انسان‌ها شئون وجودی و امتداد یکدیگرند و به لحاظ هستی‌شناختی، کمالشان در شبکه ارتباطی و تعامل جمعی آنها نهاده شده است. از این منظر، جامعه اسلامی، ماهیتی شبکه‌ای و اندام‌وار دارد که پیوندهای متراکم و نسبت‌های جمعی چندلایه آن، بستری برای تحقق ارزش‌ها فراهم می‌آورد. دین اسلام برای نهادینه‌سازی ارزش‌ها و تبدیل آنها به رفتار، این پیوندها و نسبت‌های جمعی را به ساختار اجتماعی تبدیل نموده است. پژوهش حاضر، با رویکردی کیفی و مبتنی بر روش دلالت‌پژوهی، درصدد تبیین نقش ساختارسازی اجتماعی در فرآیند نهادینه‌سازی ارزش‌های متعالی از منظر دین اسلام است. بدین منظور، دلالت‌های منابع دینی و آثار اندیشمندان اسلامی در این زمینه، استخراج گردیده و در قالب یک مدل مفهومی، ساماندهی شده است. اکنون پرسش اساسی آن است که ساختارسازی اجتماعی چگونه فرآیند نهادینه‌سازی ارزش‌ها را در جامعه دینی سامان می‌بخشد؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اولاً، تحقق جامعه ولائی و رشد جمعی، نیازمند یک نظام اجتماعی پیوسته است که در آن، ارزش‌های الهی و انسانی از طریق سه ساختار اجتماعی «نهادی، رابطه‌ای و جسمیت‌یافته»، از سطح باور و هنجار به سطح کنش و زیست روزمره تبدیل می‌شوند. ثانیاً، برخلاف نظریه اجتماعی سکولار که مبتنی بر استیلاء و بازار است، دال مرکزی این نظام ارزشی، مفهوم متعالی «ولایت» می‌باشد که تمام روابط، کنش‌های جمعی و رویکردهای اجتماعی و حکمرانی را معنا و جهت می‌دهد. ثالثاً، این فرایند با «توسعه گرایشات فطری و نسبت‌ها و روابط» از فرد به اجتماع و از اجتماع کوچک‌تر به جامعه بزرگ‌تر، همواره فضائل و هنجارها را در شبکه ارتباطی بین اعضای جامعه به جریان می‌اندازد و سپس آنها را با «نظام حقوق و تکالیف» استحکام و ضمانت اجرا می‌بخشد. باید توجه داشت که این سازوکار، نه‌تنها در نهادینه‌سازی ارزش‌های دینی، بلکه در تثبیت ارزش‌های ملی، قوانین مدنی و فرهنگ شهروندی، یک مدل بنیادین و کارآمد است. نوآوری نظری این پژوهش، صورت‌بندی ارزش‌های اسلامی بر پایه ساختارهای اجتماعی سه‌گانه (با الهام از چارچوب‌های نظری معاصر) و ارائه یک مدل مفهومی جدید برای جامعه‌پردازی اسلامی است که با تحول نظری در دانش اجتماعی اسلامی، افقی نو به سوی پژوهش‌های کاربردی در مهندسی اجتماعی دینی و سازوکارهای تربیت همگانی می‌گشاید. https://gnoe.bou.ac.ir/article_79925_94fb357c365f2c44fe5962ffc8ece999.pdf

انجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزه مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه 2588-7017 10 1 2026 03 21 The Conceptual Formulation of Social Deviance in the Islamic Paradigm صورت‌بندی مفهومی انحراف ‌اجتماعی در انگاره اسلامی 129 150 79930 10.22034/scs.2026.74451.1489 FA محمد عارف محبی سطح چهار، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران قاسم ابراهیمی پور دانشیار، گروه جامعه‌شناسی، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران Journal Article 2026 04 05 Concepts in the symbolic system of language are utilized closely to one another, obtaining their tangible meaning from the totality of the system. Discovering the relative meanings of words necessitates knowing the conceptual system that the linguistic system seeks to express. Social deviance has been among the focal concepts which, in different paradigms, evokes relatively different meanings and formulations. This research, with a combination of the methodology of the thematic exegesis (<em>Tafsīr</em>) of Allamah and the semantic approach of Izutsu, and with an analytical method, has endeavored to answer the question of how the concept of social deviance is formulated in the Islamic paradigm? To realize this crucial matter, the concept of social deviance has been taken into consideration as the focal concept, and its dimensions have been analyzed with reference to related key concepts. First, based on the concepts of the good/pure (<em>Ṭayyibah</em>) and the bad/impure (<em>Khabīthah</em>), the ideal types of healthy and defective societies have been analyzed, and the epistemological foundations of social pathology and the research inadequacies in this field have been revealed. Following conceptualology, the central concepts of truth/right (<em>Ḥaqq</em>), justice, and solidarity have been examined as the theoretical foundations and normative principles for recognizing social deviances in the Islamic paradigm. Then, for the purpose of ranking social deviances, the criteria and indices of their weighting have been extracted and inferred from religious sources, by referring to which the institutional arrangements of social deviances in the fivefold levels of ideological, identity-related, political, cultural, and economic deviances have been analyzed. All of these intertwined discussions reflect the manner of the formulation of the concept of social deviance in the Islamic paradigm. مفاهیم در دستگاه نمادین زبان، نزدیک به یکدیگر استعمال شده، معنای ملموس خود را از مجموع دستگاه به دست می‌آورند. کشف معانی نسبی کلمات مستلزم دانستن دستگاه تصوری است که دستگاه زبانی درصدد بیان آن است. انحراف ‌اجتماعی از مفاهیم کانونی بوده که در انگاره‌های متفاوت، معانی و صورت‌بندی‌های نسبتاً متفاوتی را تداعی می‌کند. این پژوهش با ترکیبی از روش‌شناسی تفسیر موضوعی علامه و رویکرد معناشناختی ایزوتسو و با روش تحلیلی، کوشیده است به این پرسش پاسخ دهد که مفهوم انحراف ‌اجتماعی در انگاره اسلامی چگونه صورت‌بندی می‌شود؟ برای تحقق این مهم، مفهوم انحراف ‌اجتماعی به‌مثابه مفهوم کانونی مدنظر قرار گرفته، و ابعاد آن با ارجاع به مفاهیم کلیدی مرتبط واکاوی شده‌اند. نخست، بر مبنای مفاهیم طیبه و خبیثه، تیب‌های ایده‌آل جامعه سالم و معیوب تحلیل و بنیادهای معرفتی آسیب‌شناسی اجتماعی و نارسایی‌های پژوهشی در این حوزه آشکار شده است. پس از مفهوم‌شناسی، مفاهیم محوری حق، عدالت و همبستگی به‌مثابه مبانی نظری و اصول معیاری تشخیص انحرافات ‌اجتماعی در انگاره اسلامی بررسی شده‌اند. آنگاه به‌منظور رتبه‌بندی انحرافات ‌اجتماعی، معیارها و شاخص‌های وزن‌دهی آنها از منابع دینی استخراج و استنباط گردیده‌اند که با ارجاع به آن‌ها، ترتیبات نهادی انحرافات ‌اجتماعی در سطوح پنج‌گانه انحرافات ‌اعتقادی، هویتی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی تحلیل شده است. کلیه این مباحث درهم ‌تنیده، نحوه صورت‌بندی مفهوم انحراف ‌اجتماعی در انگاره اسلامی را بازتاب می‌دهد. https://gnoe.bou.ac.ir/article_79930_0ef4e372ea8c4500219ff0f755a7c14d.pdf

انجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزه مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه 2588-7017 10 1 2026 03 21 The Experiences of Married Women in the City of Kerman Regarding Family Challenges and the Role of Religious Values in the Formation of Their Comprehension تجربیات زنان متأهل در شهر کرمان از چالش‌های خانوادگی و نقش ارزش‌های دینی در شکل‌گیری درک آن‌ها 151 176 79919 10.22034/scs.2026.70664.1383 FA محدثه مهرابی زاده دکتری، گروه مطالعات زنان، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران سهیلا صادقی فسایی استاد، گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. منصوره زارعان دانشیار، گروه علوم اجتماعی و توسعه، پژوهشکده زنان، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران. علیرضا مومن آرانی دکتری، پژوهشکده باقرالعلوم(ع)، قم، ایران Journal Article 2024 12 31 The purpose of the present research is to elucidate the experiences of married women regarding the challenges of family life and to investigate the role of religious values in their manner of interpreting and confronting these challenges in the city of Kerman. This study was conducted with a qualitative approach and by utilizing the thematic analysis method. The data were collected through semi-structured interviews with 36 married women who had been purposively selected, and the interview process continued until the achievement of data saturation. Data analysis was performed based on the thematic analysis approach, which led to the extraction of seven overarching themes, 18 organizing themes, and 38 basic themes. The findings indicated that married women, in the context of family life, are confronted with a set of identity, economic, educational, and cultural challenges, and are engaged in an effort to establish a balance among family, personal, and social roles. In the midst of this, religious values and beliefs act as a semantic and supportive resource for many of the participants and provide an interpretative framework for understanding and managing difficult situations. Furthermore, the utilization of religious actions such as supplication (<em>Duʿāʾ</em>), prayer, and participation in religious networks is associated with the reinforcement of the feeling of support, psychological tranquility, and perceived control in their experience. Women utilize religious resources not merely as a set of binding norms, but rather as a cultural and spiritual capital for the redefinition of their roles within the family and the management of social and cultural pressures; a process that ultimately leads to the reinforcement of their sense of agency and resilience in confronting the challenges of family life. هدف پژوهش حاضر تبیین تجربه‌های زنان متأهل از چالش‌های زندگی خانوادگی و بررسی نقش ارزش‌های دینی در نحوه تفسیر و مواجهه آنان با این چالش‌ها در شهر کرمان است. این مطالعه با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام گرفت. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۳۶ زن متأهل که به‌صورت هدفمند انتخاب شده بودند، گردآوری شده و فرایند مصاحبه‌ها تا دستیابی به اشباع داده‌ها ادامه یافت. تحلیل داده‌ها براساس رویکرد تحلیل مضمون انجام شد که به استخراج هفت مضمون فراگیر، 18 مضمون سازمان‌دهنده و 38 مضمون پایه انجامید. یافته‌ها نشان داد زنان متأهل در بستر زندگی خانوادگی با مجموعه‌ای از چالش‌های هویتی، اقتصادی، تربیتی و فرهنگی مواجه‌اند و در تلاش برای ایجاد تعادل میان نقش‌های خانوادگی، فردی و اجتماعی قرار دارند. در این میان، ارزش‌ها و باورهای دینی برای بسیاری از مشارکت‌کنندگان به‌عنوان منبعی معنایی و حمایتی عمل می‌کند و چارچوبی تفسیری برای فهم و مدیریت موقعیت‌های دشوار فراهم می‌آورد. همچنین بهره‌گیری از کنش‌های دینی همچون دعا، نیایش و مشارکت در شبکه‌های مذهبی با تقویت احساس حمایت، آرامش روانی و کنترل ادراک‌شده در تجربه آنان همراه است. زنان از منابع دینی نه صرفاً به‌عنوان مجموعه‌ای از هنجارهای الزام‌آور، بلکه به‌عنوان سرمایه‌ای فرهنگی و معنوی برای بازتعریف نقش‌های خود در خانواده و مدیریت فشارهای اجتماعی و فرهنگی بهره می‌گیرند؛ فرایندی که در نهایت به تقویت احساس عاملیت و تاب‌آوری آنان در مواجهه با چالش‌های زندگی خانوادگی می‌انجامد. https://gnoe.bou.ac.ir/article_79919_449e69961d002103a6ed58c56c5c7f86.pdf

انجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزه مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه 2588-7017 10 1 2026 03 21 Phenomenology of the Issue of Migration of Married Women in the Official Notary Offices of Isfahan پدیدارشناسی مسئله مهاجرت زنان متأهل در دفاتر اسناد رسمی اصفهان 177 194 79923 10.22034/scs.2026.72655.1437 FA کریم خانمحمدی استاد، گروه مطالعات فرهنگی و ارتباطات، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران مریم غازی اصفهانی دکتری، گروه فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران. بنت الهدی چیانی دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران Journal Article 2025 08 19 The phenomenon of the migration of Iranian women, especially married women, in recent decades has found ever-increasing importance as a part of the trend of the "feminization of migration". Married women are situated in a tensionary position between traditional family roles and the inclination towards self-realization, and their experience of migration is accompanied by identity, social, and cultural conflicts; especially in the city of Isfahan, which is a society in transition between tradition and modernity. The present research, with the aim of understanding the manner of the manifestation of migration for Isfahani married women, has dealt with the analysis of their lived experience in the stage of migration decision-making. This study, with a phenomenological approach and by employing thematic analysis, examines the experience of married Iranian women who have had the intention of migration or have been placed on the verge of migration. The theoretical framework of the research is established upon the threefold registers of Jacques Lacan (the Imaginary, the Symbolic, the Real) so that the interaction among individual desires, social pressures, and cultural limitations in the process of migration decision-making is analyzed. The data of the research were collected through semi-structured interviews and in the context of the official notary offices of Isfahan; a place where family decisions and legal commitments related to migration are observable. The findings demonstrate that the migration experience of women is formed at three levels: 1) in the Imaginary register, migration is conceived as a way for liberation from lived failures and the attainment of the desired life; 2) in the Symbolic register, the pressure of gender roles, the inequality of opportunities, occupational limitations, and family expectations limit the decision of women; 3) in the Real register, lacks and unsatisfied desires manifest in the form of a fantasy of hope for a better life outside of the country. پدیده مهاجرت زنان ایرانی، به‌ویژه زنان متأهل، در دهه‌های اخیر به‌عنوان بخشی از روند «زنانه شدن مهاجرت» اهمیت روزافزونی یافته است. زنان متأهل در موقعیت تنشی میان نقش‌های سنتی خانوادگی و تمایل به خودتحققی قرار دارند و تجربه آنان از مهاجرت با تعارضات هویتی، اجتماعی و فرهنگی همراه است؛ به‌ویژه در شهر اصفهان که جامعه‌ای در حال گذار میان سنّت و مدرنیته می‌باشد. پژوهش حاضر با هدف فهم چگونگی پدیدار شدن مهاجرت برای زنان متأهل اصفهانی، به تحلیل تجربه زیسته آنان در مرحله تصمیم‌گیری مهاجرت پرداخته است. این مطالعه با رویکرد پدیدارشناسی و با بهره‌گیری از تحلیل مضمون، تجربه زنان متأهل ایرانی را که قصد مهاجرت داشته یا در آستانه مهاجرت قرار گرفته‌اند، بررسی می‌کند. چارچوب نظری پژوهش بر سپهرهای سه‌گانه ژاک لاکان (خیالی، نمادین، واقع) استوار است تا تعامل میان تمنّاهای فردی، فشارهای اجتماعی و محدودیت‌های فرهنگی در فرآیند تصمیم‌سازی مهاجرتی تحلیل شود. داده‌های پژوهش از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و در بستر دفاتر اسناد رسمی اصفهان گردآوری شد؛ جایی که تصمیم‌های خانوادگی و تعهدات حقوقی مرتبط با مهاجرت قابل مشاهده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تجربه مهاجرت زنان در سه سطح شکل می‌گیرد: ۱) در سپهر خیالی، مهاجرت به‌ عنوان راهی برای رهایی از ناکامی‌های زیسته و دستیابی به زندگی مطلوب تصور می‌شود؛ ۲) در سپهر نمادین، فشار نقش‌های جنسیتی، نابرابری فرصت‌ها، محدودیت‌های شغلی و انتظارات خانواده، تصمیم زنان را محدود می‌کند؛ ۳) در سپهر واقع، فقدان‌ها و میل‌های ارضاء نشده، به شکل فانتزی امید به زندگی بهتر در خارج از کشور بروز می‌یابد. https://gnoe.bou.ac.ir/article_79923_2da583ab40e2e263cb4abdaf26ed6b56.pdf

انجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزه مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه 2588-7017 10 1 2026 03 21 "The Third Model of Woman" in the Intellectual System of the Supreme Leader of the Revolution: Elucidating Identity in Distinction from Competing Models (Modernist and Traditional) «الگوی سوم زن» در منظومه فکری رهبر معظم انقلاب: تبیین هویت در تمایز با الگوهای رقیب (متجدد و سنّتی) 195 216 79931 10.22034/scs.2026.74504.1491 FA سیدسلیمان موسویان راهکلایی دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه ارتباطات و تبلیغ فرهنگی، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران سعید امیرکاوه دکتری، دانشکده دین و رسانه، قم، ایران Journal Article 2026 04 18 The identity and position of woman in the contemporary world has become a focal point of civilizational conflicts. In this regard, the discourse of the Islamic Revolution presents the "third model of woman" vis-à-vis the two competing models, "modernist" and "traditional," as a civilizational alternative. The present research was conducted with the aim of analyzing the internal logic of this model within the intellectual system of the Supreme Leader of the Revolution and based on the theoretical framework of "<em>Fiṭrah</em>" (innate nature). This research, using the thematic analysis method, has investigated all statements and messages related to the domain of woman and family (from 2011 to 2024) extracted from the database of the preservation and publication of the Leader's works. The research findings demonstrate that the third model rests upon four overarching themes: elucidating the "<em>Fiṭrī</em>" (innate) identity of woman in the realm of the family, the social presence of woman (active and framework-oriented, elucidating identity through discursive demarcation with competing models), and finally, the <em>Fiṭrah</em>-centric foundations of the third model. The conclusion is that the third model is a coherent civilizational alternative which, by dissolving the false dichotomy of domestic/social roles and emphasizing "gender justice" instead of formal equality, actualizes the advancement of woman in continuation of her human perfection. هویت و جایگاه زن در جهان معاصر به کانون منازعات تمدنی بدل شده است. در این راستا، گفتمان انقلاب اسلامی «الگوی سوم زن» را در برابر دو الگوی رقیب «متجدد‌» و «سنتی» به‌عنوان بدیلی تمدنی مطرح می‌کند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل منطق درونی این الگو در منظومه فکری رهبر معظم انقلاب و براساس چارچوب نظری «فطرت» انجام شده است. این تحقیق با روش تحلیل مضمون، تمامی بیانات و پیام‌های مرتبط با حوزه زن و خانواده (۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳) استخراج ‌شده از پایگاه حفظ و نشر آثار رهبری را واکاوی کرده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که الگوی سوم بر چهار مضمون فراگیر استوار است: تبیین هویت «فطری» زن در ساحت خانواده، حضور اجتماعی زن (فعال و چارچوب‌مند، تبیین هویت از طریق مرزبندی گفتمانی با الگوهای رقیب)، و در نهایت، مبانی فطرت‌محور الگوی سوم. نتیجه آنکه، الگوی سوم، بدیلی تمدنی و منسجم است که با انحلال دوگانه‌ کاذب نقش‌های خانگی/ اجتماعی و تأکید بر «عدالت جنسیتی» به ‌جای برابری صوری، پیشرفت زن را در امتداد کمال انسانی او محقق می‌سازد. https://gnoe.bou.ac.ir/article_79931_15a60b17567eb8b77cf2c587294cd145.pdf

انجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزه مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه 2588-7017 10 1 2026 03 21 The Social Theology of Gender in the "Theory of the Third Model of the Muslim Woman" (Foundations, Necessity, Objectives, Requisites) الهیات اجتماعی جنسیت در «نظریه الگوی سوم زن مسلمان» (مبانی، ضرورت، اهداف، وابسته‌ها) 217 236 79926 10.22034/scs.2026.74038.1476 FA نرجس رودگر دانشیار، گروه فلسفه و عرفان اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه؛ گروه مطالعات خانواده، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران. Journal Article 2026 01 08 The purpose of the present research is the reconstruction of the social theology of gender based on the intellectual system of the Supreme Leader in the "Theory of the Third Model of the Muslim Woman". This study, with an analytical method, has systematically investigated the statements of the Supreme Leader of the Revolution and extracted and classified the fundamental components of the social theology of gender. The findings demonstrate that the social theology of gender, as a meta-discourse, formulates the "third model" while simultaneously critiquing ossified traditional readings and Western secular paradigms. This model is established upon ontological foundations, generative [<em>Takwīnī</em>] differences, and multi-layered role-playing in individual, familial, and social arenas. <br />This theory, by transcending the dichotomy of "confinement to the home" and "modern instrumentalization", defines the identity of the woman in the nexus among faith [<em>Īmān</em>], chastity [<em>ʿIfāf</em>], and civilization-building agency. Monotheism [<em>Tawḥīd</em>], the principle of innate nature [<em>Fiṭrah</em>], the elucidation of the woman's identity with a supra-material perspective, the enumeration of the family as a divine tradition [<em>Sunnah</em>], the principle of modesty [<em>Ḥayāʾ</em>] as the normative foundation of the two sexes, and a critical view of Western thought regarding gender differences, are among the foundations of the social theology of this model. The effectiveness of the woman as the primary agent in charge of the upbringing of the generation, the irreplaceable impact on society, the honoring of the family and familial roles as a civilizational necessity, and countering the cultural invasion and social engineering of the enemy, as an identity-related necessity, are the necessities of this social theology. The attainment by the woman of her existential perfection as the ultimate objective, the realization of the human and true rights of the woman, and the elucidation and consolidation of the model of the Muslim woman as an identity-related objective, are among the objectives of this social theology. Reliance on Islamic foundations and the avoidance of passivity and imitation, along with the radical critique of the material epistemology of the West, are among the epistemological requisites of this model. Policy-making for providing the ground for the comprehensive flourishing of women and their attainment of material and spiritual felicity [<em>Saʿādah</em>], resistance in cultural and legal policies against imposed models and the assimilation of women to men, and the enactment and implementation of supportive laws to protect the dignity and security of women in society, are among the political requisites of this theology. هدف پژوهش حاضر بازسازی الهیات اجتماعی جنسیت براساس منظومه فکری مقام معظم رهبری در «نظریه الگوی سوم زن مسلمان» است. این مطالعه با روشی تحلیلی به بررسی نظام‌مند بیانات رهبر معظم انقلاب و استخراج و طبقه‌بندی مؤلفه‌های بنیادین الهیات اجتماعی جنسیت پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که الهیات اجتماعی جنسیت به‌مثابه یک فراگفتار، ضمن نقد همزمان خوانش‌های سنّتی متحجّرانه و پارادایم‌های سکولار غربی، «الگوی سوم» را صورت‌بندی می‌کند. این الگو بر مبانی هستی‌شناختی، تفاوت‌های تکوینی و نقش‌آفرینی چندلایه در عرصه‌های فردی، خانوادگی و اجتماعی استوار است. این نظریه با عبور از دوگانه «خانه‌نشینی» و «ابزارانگاری مدرن»، هویت زن را در پیوند میان ایمان، عفاف و کنشگری تمدن‌ساز تعریف می‌نماید. توحید، اصل فطرت، تبیین هویت زن با نگاه فرامادی، برشماری خانواده به عنوان سنّت الهی، اصل حیاء به عنوان مبنای هنجاری دو جنس، نگاه انتقادی به اندیشه غرب در مورد تفاوت‌های جنسیتی، ازجمله مبانی الهیات اجتماعی این الگو است. تأثیرگذاری زن به عنوان متصدی اصلی تربیت نسل، تأثیرگذاری بی‌بدیل بر اجتماع، بزرگداشت خانواده و نقش‌های خانوادگی به عنوان ضرورت تمدنی، و مقابله با تهاجم فرهنگی و مهندسی اجتماعی دشمن، به عنوان ضرورت هویتی، ضرورت‎های این الهیات اجتماعی هستند.<strong> </strong>رسیدن زن به کمال وجودی خویش به عنوان هدف غایی، احقاق حقوق انسانی و حقیقی زن، تبیین و تثبیت الگوی زن مسلمان به عنوان هدف هویتی، از اهداف این الهیات اجتماعی است. اتکاء بر مبانی اسلامی و اجتناب از انفعال و تقلید، نقد ریشه‌ای معرفت‌شناسی مادی غرب، از بایسته‌های معرفتی این الگو می‌باشد. سیاست‌گذاری برای فراهم‌سازی زمینه شکوفایی همه‌جانبه زنان و دستیابی آنان به سعادت مادی و معنوی، مقاومت در سیاست‌های فرهنگی و قانونی در برابر الگوهای تحمیلی و تشبه‌سازی زن به مرد، و وضع و اجرای قوانین حمایتی برای صیانت از کرامت و امنیت زنان در جامعه، از بایسته‌های سیاسی این الهیات است. https://gnoe.bou.ac.ir/article_79926_1d93c9691cf7117f1bc42b8ef2f574b4.pdf

انجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزه مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه 2588-7017 10 1 2026 03 21 Designing a Model of Maternal Leadership in Social Entrepreneurship: An Exploration of Rabab Sadr's Lived Experience Using the Grounded Theory Approach طراحی الگوی رهبری مادرانه در کارآفرینی اجتماعی: کاوش تجربۀ زیستۀ رباب صدر با رویکرد نظریۀ زمینه‌ای 237 272 79913 10.22034/scs.2026.72927.1450 FA حمیده تابعی دانشجوی دکتری، دانشکدۀ زن و خانواده، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران منصوره زارعان دانشیار، گروه مطالعات علوم اجتماعی و جمعیت، پژوهشکده زنان، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران. بابک حمیدیا استادیار، دانشکدۀ معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران. عادل پیغامی دانشیار، دانشکدۀ معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران ربابه صدر دکتری، موسسات امام موسی صدر، لبنان Journal Article 2025 10 13 Social entrepreneurship, as an innovative approach for responding to the unresolved needs of society, breaks down the traditional boundaries among the public, private, and non-profit sectors and focuses on the creation of sustainable social value. The Imam Musa Sadr institutions in Lebanon have become one of the most successful examples of social entrepreneurship in the Islamic world. These institutions, which have operated under the guidance of Ms. Rabab Sadr for nearly sixty years, are considered an optimal case study for studying the leadership model of social entrepreneurs. The present research, with the aim of deeply and systematically exploring the lived experience of Rabab Sadr in managing the Imam Musa Sadr institutions in the city of Tyre, Lebanon, and designing her leadership model, seeks to answer this main question: what is the model of maternal leadership in social entrepreneurship based on the lived experience of Ms. Rabab Sadr? This research was conducted based on the Grounded Theory method and the Glaserian classic approach. The data of this research were collected through seventeen purposeful and in-depth interviews with managers, experts, and figures familiar with the institutions and the experience of Ms. Sadr. The open codes resulting from the complete coding of the interviews related to the aspects of the entrepreneur's personality were 150 concepts, which, after four rounds of review, resulted in seventeen tactical actions during the axial coding stage with the strategic family coding approach, and subsequently, as a result of selective coding, four strategies were obtained. The final model demonstrates that Rabab Sadr's leadership is a type of "integrated strategic action" and she is constantly "managing," "negotiating," and "maneuvering" at three levels: 1) the individual and organizational level through human capital management, 2) the social and political level through intelligent agency in the environment, and 3) the crisis and future level through the innovative management of issues. Based on this model, the social entrepreneur, relying on his/her powerful value heritage, employs a set of strategies to manage resources, exercise agency in complex environments, and guide institutions towards sustainability and the realization of the social mission. This maternal and entrepreneurial leadership of Rabab Sadr is a multi-layered process in which symbolic and personality capitals (Strategy 1) are employed strategically to create a foundation of legitimacy and influence. This foundation enables the successful implementation of other operational strategies including human resources management (Strategy 2), navigating the environment (Strategy 3), and leading in challenges and innovation (Strategy 4). کارآفرینی اجتماعی به‌مثابه رویکردی نوآورانه برای پاسخ به نیازهای حل‌نشدۀ جامعه، مرزهای سنّتی میان بخش‌های دولتی، خصوصی و غیرانتفاعی را درهم شکسته و بر خلق ارزش اجتماعی پایدار تمرکز دارد. مؤسسات امام موسی صدر در لبنان یکی از موفق‌ترین نمونه‌های کارآفرینی اجتماعی در جهان اسلام تبدیل هستند. این موسسات که طی نزدیک به شصت سال تحت هدایت خانم رباب صدر فعالیت کرده‌اند، مورد مطالعاتی مطلوبی برای مطالعۀ الگوی رهبری کارآفرینان اجتماعی به‌شمار می‌روند. پژوهش حاضر با هدف کاوش عمیق و نظام‌مند تجربه زیسته رباب صدر در مدیریت موسسات امام موسی صدر در شهر صور لبنان و طراحی الگوی رهبری ایشان، به دنبال پاسخگویی به این سوال اصلی است که الگوی رهبری مادرانه در کارآفرینی اجتماعی بر اساس تجربه زیسته خانم رباب صدر چگونه است. این پژوهش براساس روش نظریۀ زمینه‌ای (داده‌بنیاد) و رویکرد کلاسیک گلیزری انجام شده است. داده‌های این پژوهش از طریق انجام هفده مصاحبۀ هدفمند و عمیق با مدیران، کارشناسان و چهره‌های آشنا با موسسات و تجربۀ خانم صدر، گردآوری شدند. کدهای باز حاصل از کدگذاری کامل مصاحبه‌ها مرتبط با وجوه شخصیت کارآفرین 150 مفهوم بود که پس از چهار نوبت بازبینی، طی مرحلۀ کدگذاری محوری با رویکرد کدگذاری خانوادۀ راهبردی به هفده راهکنش و سپس در نتیجۀ کدگذاری انتخابی چهار راهبرد بدست آمد. الگوی نهایی نشان می‌دهد که رهبری رباب صدر، نوعی از «کنش راهبردی یکپارچه» است و ایشان به طور مداوم در حال «مدیریت»، «مذاکره» و «مانور» در سه سطح هستند: ۱) سطح فردی و سازمانی از طریق مدیریت سرمایۀ انسانی، ۲) سطح اجتماعی و سیاسی از طریق کنشگری هوشمندانه در محیط و ۳) سطح بحران و آینده از طریق مدیریت نوآورانۀ مسایل. کارآفرین اجتماعی براساس این الگو با تکیه بر میراث ارزشی قدرتمند خود، مجموعه‌ای از راهبرد‌ها را برای مدیریت منابع، کنشگری در محیط‌های پیچیده و هدایت موسسات به سمت پایداری و تحقق مأموریت اجتماعی به‌کار می‌گیرد. این رهبری مادرانه و کارآفرینانۀ رباب صدر فرآیندی چندلایه است که در آن، سرمایه‌های نمادین و شخصیتی (راهبرد ۱) به گونه‌ای راهبردی به‌کار گرفته می‌شوند، تا بستری از مشروعیت و نفوذ ایجاد کنند. این بستر، اجرای موفقیت‌آمیز راهبردهای عملیاتی دیگر شامل مدیریت نیروهای انسانی (راهبرد ۲)، حرکت در محیط (راهبرد ۳) و راهبری در چالش‌ها و نوآوری (راهبرد ۴) را ممکن می‌سازد. https://gnoe.bou.ac.ir/article_79913_2f6e27d43fce6a41dd985caedc3f3ca7.pdf

انجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزه مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه 2588-7017 10 1 2026 03 21 A Critical Analysis of the Relationship between Spirituality and Justice Based on Substantivity (Mawḍūʿiyyah) or Instrumentality (Ṭarīqiyyah) تحلیل انتقادی نسبت معنویت با عدالت، براساس موضوعیت یا طریقیت 273 294 79924 10.22034/scs.2026.73089.1448 FA محمد شیروانی استادیار، گروه معارف، دانشکده الهیات، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. Journal Article 2025 10 04 This research, with an analytical and critical approach, examines the relationship between spirituality and justice and attempts to clarify whether spirituality in human life is the ultimate end and goal, or an instrument for the realization of social justice. Furthermore, the present research endeavors to demonstrate that this question is not merely a theoretical discussion, but rather a fundamental concern in contemporary social philosophy and applied ethics. Accordingly, two main perspectives have been analyzed: first, the perspective that considers spirituality as having "substantivity" (<em>Mawḍūʿiyyah</em>) and perceives it as an independent and internal value of the human being; second, the perspective that posits "instrumentality" (<em>Ṭarīqiyyah</em>) for spirituality and views it as paving the way for the realization of justice and social ethics. In complementing these two approaches, the present research emphasizes that each of these attitudes possesses extensive backgrounds in various intellectual traditions, ranging from theology to cultural studies and the sociology of religion. The findings of the research demonstrate that each of these two attitudes alone is incomplete. Individual spirituality without social justice leads to individualism and isolation, and justice without spiritual backing transforms into a rigid and soulless order. This result is consistent with many interdisciplinary studies that emphasize the link between internal values and social structures, and it serves as a reminder of the importance of simultaneous attention to both domains. Consequently, the relationship between spirituality and justice is not in opposition, but rather in a bilateral and complementary bond; in such a way that spirituality provides the moral context for the realization of justice, and justice as well guarantees the social ground for the flourishing of spirituality. This dialectic can be the driving engine of positive and sustainable changes in society; because whenever spirituality finds its way to the level of social action, structural justice also acquires depth and meaning. In truth, from the dialectical relationship of justice and spirituality, social felicity (<em>Saʿādah</em>) will be realized. The present research seeks, by elucidating this interactive relationship, to present a balanced model of the link among spirituality, ethics, and justice that can be inspiring in the cultural and social policy-makings of contemporary societies. It is also hoped that this model can provide a foundation for rethinking educational and pedagogical methods, designing social development programs, and strengthening moral cohesion in today's society. این پژوهش با رویکردی تحلیلی و انتقادی، به بررسی نسبت میان معنویت و عدالت می‌پردازد و می‌کوشد روشن کند که آیا معنویت در حیات انسانی، غایت و هدف نهایی است یا ابزاری برای تحقق عدالت اجتماعی. افزون‌بر این، پژوهش حاضر تلاش دارد نشان دهد که این پرسش نه صرفاً یک بحث نظری، بلکه دغدغه‌ای بنیادین در فلسفه‌ اجتماعی و اخلاق کاربردی معاصر است. بر این اساس، دو دیدگاه اصلی مورد تحلیل قرار گرفته است: نخست، دیدگاهی که معنویت را «موضوعیت‌دار» می‌داند و آن را ارزش مستقل و درونی انسان تلقی می‌کند؛ دوم، دیدگاهی که برای معنویت «طریقیت» قائل است و آن را زمینه‌ساز تحقق عدالت و اخلاق اجتماعی می‌بیند. در تکمیل این دو رویکرد، پژوهش حاضر تأکید می‌کند که هر یک از این نگرش‌ها دارای پیشینه‌های گسترده‌ای در سنّت‌های فکری مختلف، از الهیات گرفته تا مطالعات فرهنگی و جامعه‌شناسی دین است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هر یک از این دو نگرش به‌تنهایی ناقص است. معنویت فردی بدون عدالت اجتماعی به فردگرایی و انزوا می‌انجامد، و عدالت بدون پشتوانه‌ معنوی به نظمی خشک و بی‌روح تبدیل می‌شود. این نتیجه با بسیاری از مطالعات میان‌رشته‌ای که بر پیوند میان ارزش‌های درونی و ساختارهای اجتماعی تأکید دارند، هم‌خوانی دارد و اهمیت توجه توأمان به هر دو ساحت را یادآور می‌شود. در نتیجه، نسبت میان معنویت و عدالت نه در تقابل، بلکه در پیوندی دوسویه و تکمیلی قرار دارد؛ به گونه‌ای که معنویت بستر اخلاقی تحقق عدالت را فراهم می‌کند و عدالت نیز زمینه‌ اجتماعی شکوفایی معنویت را تضمین می‌سازد. این دیالکتیک می‌تواند موتور محرک تغییرات مثبت و پایدار در جامعه باشد؛ زیرا هرگاه معنویت به سطح عمل اجتماعی راه یابد، عدالت ساختاری نیز عمق و معنا پیدا می‌کند. در حقیقت از رابطه دیالیکتیکی عدالت و معنویت، سعادت اجتماعی متحقق خواهد شد. پژوهش حاضر درپی آن است که با تبیین این رابطه‌ تعاملی، الگویی متوازن از پیوند میان معنویت، اخلاق و عدالت ارائه دهد که بتواند در سیاست‌گذاری‌های فرهنگی و اجتماعی جوامع معاصر الهام‌بخش باشد. همچنین امید می‌رود که این الگو بتواند مبنایی برای بازاندیشی در شیوه‌های تعلیم‌وتربیت، طراحی برنامه‌های توسعه‌ اجتماعی و تقویت انسجام اخلاقی در جامعه‌ امروز فراهم آورد. https://gnoe.bou.ac.ir/article_79924_95ec65a6d3d6f288eff2eee881ec8c2d.pdf

انجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزه مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه 2588-7017 10 1 2026 03 21 A Sociological Elucidation of the Effective Factor in the Advent (Ẓuhūr) of the Promised One (Mawʿūd - may Allah hasten his reappearance [ʿaj]) تبیین جامعه‌شناختی عامل موثر در ظهور موعود(عج) 295 310 79929 10.22034/scs.2026.74246.1482 FA شمس الله مریجی استاد، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران. Journal Article 2026 02 13 The phenomenon of the advent (<em>Ẓuhūr</em>) is a social matter; this social matter requires a social condition for its realization. The sufficient condition for the advent, in truth, is the existence of an awaiting society (<em>Jāmiʿah-yi Muntaẓir</em>). The cause of the delay in the advent from a sociological perspective is that as long as the society is not situated in the conditions of awaiting (<em>Intiẓār</em>), the sufficient condition of the advent is not realized, and no advent will occur. What the awaiting society is and how it must be realized is a question for which the present research, with a sociological approach, believes that one of the fundamental conditions for the formation of the awaiting society is social solidarity. Hence, in this research, by utilizing a descriptive-analytical method, an attempt has been made, using Islamic works and heritage (<em>Turāth</em>), to demonstrate how factors such as consensus, honesty, affection, altruism, and so forth, can strengthen social solidarity and become the factor for the continuity and stability of cohesion among the individuals of society. However, this truth cannot be ignored either that positive and beneficial social phenomena, in any society, will not be immune from a series of social factors and pathologies. Social cohesion, as a social phenomenon that is effective in the path of realizing the sufficient condition of the advent, is also not an exception to this matter; because factors such as misplaced suspicion and pessimism, calumny and slander, misplaced expectations, ambition and supremacy-seeking, miserliness (<em>Bukhl</em>), envy (<em>Ḥasad</em>), and rancor among the individuals of society can cause the non-realization of social solidarity or its weakening, and delay the sufficient condition of the advent. پدیده ظهور امری اجتماعی است؛ این امر اجتماعی برای تحقق خود نیاز به شرط اجتماعی دارد. شرط کافی برای ظهور، در حقیقت وجود جامعه منتظراست. علت تأخیر در ظهور در نگاه جامعه‌شناختی، این است که تا زمانی که جامعه در شرایط انتظار قرار نگیرد، شرط کافی ظهور محقق نشده و ظهوری اتفاق نخواهد افتاد. اینکه جامعه منتظر چیست و چگونه باید محقق شود، پرسشی است که پژوهش حاضر با رویکردی جامعه‌شناختی معتقد است که یکی از شرایط بنیادی شکل‌گیری جامعه منتظر، همبستگی اجتماعی است. از این‌رو، در این تحقیق با بهره‌گیری از روش توصیفی- تحلیلی، تلاش شده تا با استفاده از آثار و تراث اسلامی نشان داده شود که چگونه عواملی چون هم‌اندیشی، صداقت، محبت و دگرخواهی و... می‌توانند همبستگی اجتماعی را تقویت نموده و عامل تداوم و ثبات انسجام در میان افراد جامعه شوند. اما این حقیقت را نیز نمی‌توان نادیده گرفت که پدیده‌های اجتماعی مثبت و مفید، در هر جامعه‌ای از یک‌سری عوامل و آسیب‌های اجتماعی در امان نخواهند بود. انسجام اجتماعی به عنوان پدیده‌ای اجتماعی که در مسیر تحقق شرط کافی ظهور اثرگذار است نیز از این امر مستثنی نیست؛ چون عواملی نظیر: سوءظن و بدبینى‌هاى بى‌جا، بهتان و افترا، توقع‌هاى بى‌جا، جاه‌طلبى و برترى‌جویى، بُخل، حسد و کینه در میان افراد جامعه می‌توانند موجب عدم تحقق همبستگی اجتماعی و یا تضعیف آن شده و شرط کافی ظهور را به تأخیر بیندازند. https://gnoe.bou.ac.ir/article_79929_b2680e2179cc8af91d90ca948ed77bac.pdf

انجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزه مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه 2588-7017 10 1 2026 03 21 Community-Oriented Prevention in the Holy Quran (Al-Qurʾān al-Karīm) پیشگیری جامعه‌مدار در قرآن کریم 311 328 79920 10.22034/scs.2026.71476.1404 FA صادق گلستانی استادیار، گروه جامعه شناسی، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران Journal Article 2025 04 05 Normativity, in its various coercive and committed forms, is among the prominent needs of any society, and without it, its planning and operationalization for achieving social goals would become difficult and perhaps impossible. The various mechanisms that are employed in society to achieve this purpose are called prevention. The problem of the present research is the analysis of this category in its community-oriented form, which entails committed and not coercive agency. In this article, an attempt has been made to examine the aforementioned problem in the light of the revelatory verses (<em>Āyāt</em>). This type of prevention is pursuable in various forms, and in this article, two dimensions of emotional bond and the health of social manifestations, which have a different role in normativity, are examined. In this research, the method of thematic exegesis (<em>Tafsīr</em>) and the technique of logical analysis have been utilized in the exegesis of the verses. The results demonstrated that the depth and expansion of emotional bonds among the members of society, which is considered the social mortar, prepares the psychological context for the empathetic acceptance of norms, and the health of social manifestations, through the elimination of the boundary and grandeur of norms in the mentality of the society and the public culture, affects human agency and obliges him for the acceptance of the rules and conventions (<em>Iʿtibāriyyāt</em>) of the society that have been formulated to facilitate social relations. هنجارمندی در صورت‌های مختلف اکراهی و متعهدانه، از نیازهای ممتاز هر جامعه‌ای است و بدون آن برنامه‌ریزی و عملیاتی‌سازی آن برای رسیدن به اهداف اجتماعی سخت و چه‌بسا ناممکن خواهد شد. سازوکارمختلفی که در جامعه برای رسیدن به این منظور بکارگرفته می‌شود، پیشگیری نامیده می‌شود. مسأله پژوهش حاضر تحلیل این مقوله در صورت جامعه‌مدار آن است که کنشگری متعهدانه و نه اکراهی را درپی ‌دارد. در این مقاله تلاش شده تا در پرتو آیات وحیانی مسأله مذکور مورد بررسی قرارگیرد. این نوع پیشگیری در صورت‌های مختلف قابل ‌پیگیری بوده و در این مقاله دو بُعد پیوند عاطفی و سلامت مظاهر اجتماعی که نقش متفاوتی در هنجارمندی دارند، بررسی می‌شود. در این پژوهش از روش تفسیر موضوعی و شیوه تحلیل منطقی در تفسیر آیات استفاده شده است. نتایج نشان داد، عمق و گسترش پیوندهای عاطفی بین اعضای جامعه که ملاط اجتماعی شمرده می‌شود، بستر روانی پذیرش همدلانه هنجارهار را آماده می‌کند و سلامت مظاهر اجتماعی، از طریق حذف حریم و شکوه هنجارهایی در ذهنیت جامعه و فرهنگ عمومی، بر کنشگری انسان اثر می‌گذارد و او را برای پذیرش قواعد و اعتباریات جامعه که جهت تسهیل در روابط اجتماعی تدوین شده، ملتزم می‌سازد. https://gnoe.bou.ac.ir/article_79920_6d89c935e48bc170ef531ff13248664d.pdf

انجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزه مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه 2588-7017 10 1 2026 03 21 Principles of Ethnic and National Ethics and Their Role in Social Cohesion اصول اخلاق قومی و ملی و نقش آن در انسجام اجتماعی 329 352 79700 10.22034/scs.2026.73830.1468 FA محمد فولادی دانشیار، گروه جامعه‌شناسی، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران Journal Article 2025 12 23 In human societies, particularly multicultural societies, the main challenge is how one can simultaneously respect cultural, religious, ethnic, or racial diversity and preserve the fundamental principles of national ethics. Human social life is indicative of the bitter reality that considering certain ethnic and human groups superior, due to belonging to a specific ethnicity, race, or language, has been the underlying context for conflicts, disputes, and ethnic or racial tensions. The purpose of this research is to analyze and elucidate the role of the principles of ethnic and national ethics in a unified national identity and social cohesion; how the diversity of ethnic identities, ethnic tensions and disputes, and so forth, can be directed to possess a unified and cohesive national identity. This research, utilizing a descriptive-analytical and documentary method, delves into the analysis of the foundations and principles of ethnic and national ethics and their role in strengthening social cohesion, with an emphasis on the viewpoint of Allamah Misbah Yazdi. The findings of the research indicate that although some consider a shared historical mentality and destiny, a shared cultural heritage, and a shared religion, and some also consider culture, flag, geographical boundaries, and language as causes of national solidarity and unity, in Islam, adherence to the foundations of ethnic and national ethics (including belief in monotheism [<em>Tawḥīd</em>] and the worship of the One God, the pursuit of justice, orientation towards the Hereafter and belief in the Resurrection [<em>Maʿād</em>], divine traditions [<em>Sunan</em>] in the administration of societies, and ethical orientation), and adherence to the principles of ethnic and national ethics (including the principle of seeking perfection, peaceful solidarity and unity, the responsibility of ethnicities regarding their own behavior, enjoining good and forbidding wrong [<em>Al-Amr bi al-Maʿrūf wa al-Nahy ʿan al-Munkar</em>]) are among the important factors in strengthening national solidarity and social cohesion. Therefore, in a religious society, by adhering to the foundations of ethnic and national ethics as well as ethical principles, one can witness the peaceful coexistence of various ethnicities and races while preserving their own national and religious identity. در جوامع بشری، به ویژه جوامع چندفرهنگی، چالش اصلی این است که چگونه می‌توان هم به تنوع فرهنگی، مذهبی، قومی و یا نژادی احترام گذاشت و هم اصول اساسی اخلاق ملی را حفظ کرد. حیات اجتماعی بشری، بیانگر این واقعیت تلخ است که برتر پنداشتن برخی گروه‌های قومی و انسانی، به دلیل تعلق به قومیت و نژاد یا زبان خاص، بسترساز تعارضات، اختلافات، تنش‌‌های قومی و یا نژادی بوده است. هدف این پژوهش، واکای و تبیین نقش اصول اخلاق قومی و ملی در هویت یکپارچه ملی و انسجام اجتماعی است؛ اینکه چگونه می‌‌توان تنوع هویت‌های قومی، تنش‌ها و اختلافات قومی و... را جهت‌دهی نموده، هویت ملی یکپارچه و منسجم داشت. این پژوهش با روش تحلیلی توصیفی و اسنادی به واکاوی مبانی و اصول اخلاق قومی و ملی و نقش آن در تقویت انسجام اجتماعی با تاکید بر دیدگاه علامه مصباح یزدی می‌‌پردازد. یافته‌های پژوهش حاکی از این است که هرچند برخی ذهنیت و سرگذشت مشترک تاریخی، میراث مشترک فرهنگی و دین مشترک و برخی نیز فرهنگ،‌ پرچم، محدوده جغرافیایی و زبان را موجب همبستگی و وحدت ملی برمی‌‌شمارند، اما در اسلام پایبندی به مبانی اخلاق قومی و ملی (ازجمله اعتقاد به توحید و یکتاپرستی، عدالت‌‌خواهی، آخرت‌گرایی و معادباوری، سنّت‌‌های الهی در تدبیر جوامع، و اخلاق‌مداری)، و پایبندی به اصول اخلاق قومی و ملی (ازجمله اصل کمال‌‌جویی، همبستگی و اتحاد مسالمت‌‌آمیز، مسئولیت‌‌پذیری اقوام در برابر رفتار خویش، امر به معروف و نهی از منکر) ازجمله عوامل مهم تقویت همبستگی ملی و انسجام اجتماعی هستند. بنابراین، در جامعه دینی، با پایبندی به مبانی اخلاق قومی و ملی و نیز اصول اخلاقی می‌توان شاهد همزیستی مسالمت‌آمیز اقوام و نژادهای گوناگون با حفظ هویت ملی و دینی خویش بود. https://gnoe.bou.ac.ir/article_79700_287978d9944d8e83e1d78a2d01303473.pdf

انجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزه مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه 2588-7017 10 1 2026 03 21 A Comparative Analysis of the Semantic Constructs of "Providing Assistance" and Its Social Implications in the Holy Quran (Al-Qurʾān al-Karīm) تحلیل تطبیقی سازه‌های معنایی «امدادرسانی» و دلالت‌های اجتماعی آن در قرآن کریم 353 370 79927 10.22034/scs.2026.74115.1477 FA رحمان عشریه دانشیار، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران. Journal Article 2026 01 29 The purpose of the present research was to elucidate the semantic system of concepts in the semantic field of "providing assistance" in the Holy Quran and to analyze the social implications arising from it, relying on network semantics. The research method is descriptive-analytical with an approach of historical semantics and componential analysis in which the Quranic contexts, the central meaning, and the semantic expansion of each word have been analyzed. The findings demonstrate that five key words, "bestowal" (<em>Iʿṭāʾ</em>), "spending" (<em>Infāq</em>), "giving" (<em>Ītāʾ</em>), "supporting" (<em>Rafd</em>), and "provision" (<em>Rizq</em>), although sharing the base meaning of "providing assistance", each has acquired a different scope of inclusion and social function with unique semantic components: "<em>Iʿṭāʾ</em>" as a general and overarching core, "<em>Infāq</em>" signifying giving along with relinquishment of ownership and altruism (<em>Īthār</em>), "<em>Ītāʾ</em>" signifying the giving of great and dignified bounties, "<em>Rafd</em>" signifying giving coupled with active support, and "<em>Rizq</em>" signifying continuous beneficial and life-giving giving. These concepts, in interaction with one another, form a semantic network that, in addition to linguistic implication, possesses specific social implications. This research, by utilizing a three-stage mixed methodology (analysis of semantic components, social contextualization, and the deduction of social implications) demonstrates that this semantic network provides a cohesive model for redefining the relationship between "self" and "other", the institutionalization of collective responsibility, the differentiation between self-sacrificing aid and wise provision, the strengthening of mutual cooperation, and the creation of a backing for supportive laws in the Islamic society. The final conclusion is that an accurate understanding of this network can strengthen the theoretical and practical foundations of the Islamic lifestyle in the domain of social, economic, and ethical relations and transform "providing assistance" from an individual action into a cohesive social system. هدف پژوهش حاضر تبیین نظام معناشناختی مفاهیم حوزه «امدادرسانی» در قرآن کریم و تحلیل دلالت‌های اجتماعی برآمده از آن، با تکیه بر معناشناسی شبکه‌ای بوده است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی با رویکرد معناشناسی تاریخی و تحلیل مؤلفه‌ای است که در آن، بافت‌های قرآنی، معنای محوری و توسعه معنایی هر واژه واکاوی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که پنج واژه کلیدی «اعطاء»، «انفاق»، «ایتاء»، «رفد» و «رزق»، اگرچه در معنای پایه «امدادرسانی» مشترک هستند، اما هر یک با مؤلفه‌های معنایی منحصربه‌فرد، دامنه شمول و کارکرد اجتماعی متفاوتی یافته‌اند: «اعطاء» به عنوان هسته عام و فراگیر، «انفاق» بر بخشش همراه با خروج از ملکیّت و ایثار، «ایتاء» بر اعطای مواهب بزرگ و با شأن، «رفد» بر عطای توأم با پشتیبانی فعال، و «رزق» بر عطای نافع و حیات‌بخش مستمر دلالت دارد. این مفاهیم در تعامل با یکدیگر، شبکه‌ای معنایی را شکل می‌دهند که افزون‌بر دلالت زبانی، واجد دلالت‌های اجتماعی مشخصی است. این پژوهش با بهره‌گیری از روش‌شناسی ترکیبی سه‌مرحله‌ای (تحلیل مؤلفه‌های معنایی، بافت‌شناسی اجتماعی و استنتاج دلالت‌های اجتماعی) نشان می‌دهد که این شبکه معنایی، الگویی منسجم برای بازتعریف رابطه «خود» و «دیگری»، نهادینه‌سازی مسئولیت‌پذیری جمعی، تمایز میان کمک فداکارانه و تأمین حکیمانه، تقویت همیاری متقابل، و پشتوانه‌سازی برای قوانین حمایتی در جامعه اسلامی ارائه می‌دهد. نتیجه نهایی آنکه، شناخت دقیق این شبکه می‌تواند مبانی نظری و عملی سبک زندگی اسلامی را در حوزه روابط اجتماعی، اقتصادی و اخلاقی تقویت کرده و «امدادرسانی» را از یک کنش فردی به یک نظام اجتماعی منسجم تبدیل کند. https://gnoe.bou.ac.ir/article_79927_d08dcae11e183c2e644bc1e3f4615c14.pdf

انجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزه مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه 2588-7017 10 1 2026 03 21 The Requisites of Message Engineering from the Perspective of Islam and Its Application in National Media بایسته‌‌های مهندسی پیام از منظر اسلام و کاربست آن در رسانه ملی 371 394 79932 10.22034/scs.2026.73444.1458 FA محمد رضا محجوب کارشناسی ارشد، دانشکده دین و رسانه، دانشگاه صداوسیما، قم، ایران. کمال اکبری دانشیار، دانشکده دین و رسانه، دانشگاه صداوسیما، قم، ایران سعید امیرکاوه استادیار، گروه ارتباطات اجتماعی، دانشکده دین و رسانه، دانشگاه صداوسیما، قم، ایران Journal Article 2025 11 11 This research was conducted with the aim of identifying and elucidating the requisites of message engineering in the media from the perspective of Islam. Given the central role of media in shaping the thoughts and values of society, the necessity of paying attention to Islamic principles and criteria in the design, production, and transmission of media messages is felt. The main objective of the research is to extract a systematic framework based on religious sources for message engineering that can provide a theoretical and practical foundation for the media. This research was conducted with a qualitative approach and by utilizing the thematic analysis method, based on the six-step model of Braun and Clarke. The research population included authentic Islamic sources (the Holy Quran, reliable <em>Aḥādīth</em> from books such as <em>Uṣūl al-Kāfī</em> and <em>Biḥār al-Anwār</em>, exegeses of prominent scholars, and jurisprudential [<em>Fiqhī</em>] sources) and the content of national media programs. Sampling was done purposefully, and 50 Islamic texts and 20 programs from the national media were selected. The data were analyzed through manual coding and by using coding forms. To ensure validity, a triangulation strategy and review by experts in the field of religion and media were used, and reliability was confirmed through recoding with an agreement coefficient of 87%. The results of the thematic analysis have led to the identification of three main categories of requisites. The structural and formal requisites include Islamic aesthetics, beneficial conciseness, logical structure, and the congruence of form with content, which emphasize the importance of designing the form of the message in a beautiful, concise, and coherent manner. The content-related requisites include accuracy and truthfulness, public interest, unity and cohesion, and persuasive superiority, which focus on the necessity of producing truthful, beneficial, and guiding content. The audience-centric requisites included accurate needs assessment, attention to existential dimensions (insightful, evaluative, active), responsibility-taking, and cultural appropriateness, which emphasize the importance of deep understanding of the audience and encouraging them to responsible agency. The evaluation of the conformity of national media programs with these requisites indicated that the overall average conformity is 68%. Content-related requisites had the highest conformity with 73%, and audience-centric requisites had the lowest with 64%. Religious programs and historical series exhibited relatively favorable performance, but commercial advertisements and talk show programs were weak in observing the requisites. The requisites of message engineering from the perspective of Islam are elucidable in three dimensions: formal, content-related, and audience-centric, providing a comprehensive framework for the production of effective media messages. The national media needs to strengthen the conciseness and digitalization of formats, compile jurisprudential [<em>Fiqhī</em>] checklists, and create interactive platforms. This research can pave the way for the development of applied models in the field of Islamic message engineering. این پژوهش با هدف شناسایی و تبیین بایسته‌های مهندسی پیام در رسانه، از منظر اسلام انجام شده است. با توجه به نقش محوری رسانه‌ها در شکل‌دهی افکار و ارزش‌های جامعه، ضرورت توجه به اصول و معیارهای اسلامی در طراحی، تولید و انتقال پیام‌های رسانه‌ای احساس می‌شود. هدف اصلی پژوهش، استخراج چارچوبی نظام‌مند و مبتنی بر منابع دینی برای مهندسی پیام است که بتواند مبنایی نظری و کاربردی برای رسانه‌ها فراهم آورد. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون، براساس مدل شش گامی براون و کلارک انجام شد. جامعه پژوهش شامل منابع اسلامی اصیل (قرآن کریم، احادیث معتبر از کتبی مانند اصول کافی و بحارالانوار، تفاسیر علمای برجسته، و منابع فقهی) و محتوای برنامه‌های رسانه ملی بود. نمونه‌گیری به صورت هدفمند انجام شد و 50 متن اسلامی و 20 برنامه از رسانه ملی انتخاب گردید. داده‌ها از طریق کدگذاری دستی و با استفاده از فرم‌های کدگذاری تحلیل شدند. برای تضمین روایی، از استراتژی سه‌گانه‌سازی و بررسی توسط کارشناسان حوزه دین و رسانه استفاده شد، و پایایی از طریق کدگذاری مجدد با ضریب توافق 87% تأیید گردید. نتایج تحلیل مضمون منجربه شناسایی سه دسته اصلی بایسته‌ها شده است. بایسته‌های قالبی و فرمی شامل زیبایی‌شناسی اسلامی، ایجاز مفید، ساختار منطقی و تناسب قالب با محتوا است که بر اهمیت طراحی فرم پیام به گونه‌ای زیبا، مختصر و منسجم تأکید دارد. بایسته‌های محتوایی شامل صحت و صداقت، منفعت عمومی، وحدت و انسجام، و برتری اقناعی است که بر ضرورت تولید محتوای راستگو، مفید و هدایت‌گر تمرکز می‌کند.<strong> </strong>بایسته‌های مخاطب‌محور شامل نیازسنجی دقیق، توجه به ابعاد وجودی (بینشی، ارزشی، کنشی)، مسئولیت‌پذیری و تناسب فرهنگی بودند که بر اهمیت شناخت عمیق مخاطب و تشویق او به کنشگری مسئولانه تأکید دارند. ارزیابی انطباق برنامه‌های رسانه ملی با این بایسته‌ها نشان داد که میانگین انطباق کلی 68% است. بایسته‌های محتوایی با 73% بالاترین و بایسته‌های مخاطب‌محور با 64% کمترین انطباق را داشتند. برنامه‌های دینی و سریال‌های تاریخی عملکرد نسبتاً مطلوبی نشان دادند، اما تبلیغات تجاری و برنامه‌های گفت‌وگومحور در رعایت بایسته‌ها ضعیف بودند. بایسته‌های مهندسی پیام از منظر اسلام در سه بُعد قالبی، محتوایی و مخاطب‌محور قابل تبیین هستند و چارچوبی جامع برای تولید پیام‌های رسانه‌ای اثرگذار فراهم می‌آورند. رسانه ملی نیاز به تقویت ایجاز و دیجیتال‌سازی قالب‌ها، تدوین چک‌لیست‌های فقهی، و ایجاد پلتفرم‌های تعاملی دارد. این پژوهش می‌تواند زمینه‌ساز توسعه الگوهای کاربردی در حوزه مهندسی پیام اسلامی باشد. https://gnoe.bou.ac.ir/article_79932_a71240f58e78d000049e047560b67b1b.pdf

انجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزه مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه 2588-7017 10 1 2026 03 21 Cognitive War in the Shadow of Disease: Analysis of BBC Persian's Strategies for Changing the Religious Beliefs of Iranians during the Corona Pandemic جنگ ادراکی در سایه بیماری: تحلیل راهبردهای بی.‌‌بی.‌‌سی. فارسی برای تغییر باورهای دینی ایرانیان در پاندمی کرونا 395 416 79922 10.22034/scs.2026.72595.1435 FA نعمت‌الله کرم‌اللهی دانشیار، گروه علوم اجتماعی، دانشکده فرهنگ و علوم اجتماعی، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران Journal Article 2025 08 10 The purpose of the present research is the analysis of the strategies of the perceptual operations of the BBC Persian Instagram page against the Islamic Republic of Iran during the Corona crisis. Considering the vastness of the Iranian audience of the Instagram page of this network, understanding the manner of this media's exploitation of crises for the management of public opinion and the stimulation of the emotions of Iranian audiences is of importance. In this study, by utilizing the thematic analysis method, all the Instagram posts of BBC Persian in the initial eight-month time span of the outbreak of Corona in Iran were examined. The findings demonstrate that BBC Persian has advanced its cognitive operations based on two main strategies of "destroying the image of religion (<em>Dīn</em>)" and "weakening religious beliefs". The first strategy has utilized tactics such as "Qom-phobia" and "destroying the image of religious individuals". This matter has been carried out with the aim of tarnishing the sanctity of Qom as a religious center and negating the validity of religious measures in controlling the Corona crisis. The second strategy as well, by creating dichotomies such as "health and religious rituals", "health and pilgrimage (<em>Ziyārah</em>)", "health and the mourning ceremonies of Muharram", and "the opposition of science and religion", has been seeking the creation of confusion and challenge in the religious beliefs of the people of Iran. In sum, this research emphasizes that in the Corona pandemic, hostile media, by employing complex, powerful, and imperceptible strategies, have targeted the beliefs of Iranian audiences for the purpose of changing their attitude and behavior towards religion, religious institutions, and the ruling system. هدف پژوهش حاضر تحلیل راهبردهای عملیات ادراکی صفحه اینستاگرام بی.‌بی.‌سی. فارسی علیه جمهوری اسلامی ایران در بحران کرونا است. با توجه به گستردگی مخاطبان ایرانی صفحه اینستاگرامی این شبکه، درک چگونگی بهره‌برداری این رسانه از بحران‌ها برای مدیریت افکار عمومی و تحریک عواطف مخاطبان ایرانی حائز اهمیت است. در این مطالعه، با استفاده از روش تحلیل مضمون، تمام پست‌های اینستاگرامی بی.‌بی.‌سی. فارسی در بازۀ زمانی هشت ماهه ابتدایی شیوع کرونا در ایران بررسی شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که بی‌.بی‌.سی. فارسی، عملیات‌ شناختی خود را بر پایه دو راهبرد اصلی «تخریب چهره دین» و «تضعیف باورهای دینی» پیش برده‌ است. راهبرد نخست از تاکتیک‌هایی مانند «قم‌هراسی» و «تخریب چهره افراد مذهبی» استفاده کرده است. این امر با هدف مخدوش کردن قداست قم به عنوان مرکزی مذهبی و نفی اعتبار اقدامات دینی در کنترل بحران کرونا صورت گرفته است. راهبرد دوم نیز با ایجاد دوگانه‌هایی مانند «سلامت و آیین‌های مذهبی»، «سلامت و زیارت»، «سلامت و مراسم عزاداری محرم» و «تقابل علم و دین»، به دنبال ایجاد سردرگمی و چالش در باورهای دینی مردم ایران بوده است. در مجموع، این پژوهش تاکید می‌کند که در پاندمی کرونا، رسانه‌های معاند با بهره‌گیری از راهبردهای پیچیده، قدرتمند و نامحسوس، اعتقادات مخاطبان ایرانی را به منظور تغییر نگرش و رفتار آنان در قبال دین، نهادهای مذهبی و نظام حاکم، هدف قرار داده‌اند. https://gnoe.bou.ac.ir/article_79922_96d085c23c3453289e8f0ad868fb44b9.pdf

انجمن علمی مطالعات اجتماعی حوزه مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه 2588-7017 10 1 2026 03 21 An Analysis of the Increase of Faith in Confrontation with Threats with an Emphasis on Luthans's Psychological Capital Theory تحلیل افزایش ایمان در مواجهه با تهدیدات با تأکید بر نظریه سرمایه روانشناختی لوتانز 417 438 79911 10.22034/scs.2026.74488.1490 FA نعمت الله فیروزی استادیار، گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع)، مشهد، ایران ریحانه قوی پنجه دانشجوی کارشناسی، گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع)، مشهد، ایران. Journal Article 2026 04 15 The purpose of the present research has been the analysis of the process of the increase of faith in confrontation with threats, based on the verse "therefore fear them, but it increased them in faith" (<em>fa-ikhshawhum fa-zādahum īmānā</em>), with an interdisciplinary approach and within the framework of Luthans's psychological capital theory. This research, by means of the method of semantic analysis of key vocabularies, examining the historical context and the occasion of revelation (<em>Shaʾn Nuzūl</em>) of the verse, and its adaptation to the fourfold components of psychological capital (hope, resilience, optimism, and self-efficacy), has dealt with the investigation of the mechanism of transforming a threat into an opportunity for spiritual growth. The findings demonstrate that the aforementioned Quranic phrase presents a dynamic and practical model for strengthening internal resources against crises. Conscious and respect-based fear (<em>Khashyah</em>) as an external stimulus, by activating the mechanisms of reliance on God (<em>Tawakkul</em>) and faith (<em>Īmān</em>), causes the simultaneous strengthening of the components of psychological capital and the increase of faith. Hope (centered on reliance on God [<em>Tawakkul</em>] and the determination of a divine goal), resilience (the ability to bounce back and grow after a trauma), optimism (the positive interpretation of threats as the realization of divine promises), and self-efficacy (belief in the ability to confront by relying on divine power), in interaction with one another and in the context of a monotheistic (<em>Tawḥīdī</em>) belief system, create an integrated and effective mechanism for crisis management and the promotion of psychological-spiritual health, and present a pedagogical-practical model for the faithful confrontation with individual and social threats in the contemporary era. هدف پژوهش حاضر تحلیل فرایند افزایش ایمان در مواجهه با تهدیدات، براساس آیه «فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ إِیمَانًا»، با رویکرد میان‌رشته‌ای و در چارچوب نظریه سرمایه روان‌شناختی لوتانز بوده است. این پژوهش با روش تحلیل معناشناسی واژگان کلیدی، بررسی سیاق تاریخی و شأن نزول آیه و تطبیق آن با مؤلفه‌های چهارگانه سرمایه روان‌شناختی (امید، تاب‌آوری، خوش‌بینی و خودکارآمدی)، به بررسی سازوکار تبدیل تهدید به فرصت رشد معنوی پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که عبارت قرآنی مذکور، الگویی پویا و کاربردی برای تقویت منابع درونی در برابر بحران‌ها ارائه می‌دهد. ترس آگاهانه و مبتنی بر احترام (خشیة) به‌ عنوان یک محرک خارجی، با فعال‌سازی مکانیسم‌های توکل و ایمان، موجب تقویت همزمان مؤلفه‌های سرمایه روان‌شناختی و افزایش ایمان می‌شود. امید (با محوریت توکل و تعیین هدف الهی)، تاب‌آوری (توانایی بازگشت و رشد پس از ضربه)، خوش‌بینی (تفسیر مثبت تهدیدات به‌عنوان تحقق وعده‌های الهی) و خودکارآمدی (باور به توانایی مقابله با اتکاء به قدرت الهی) در تعامل با یکدیگر و در بستر یک نظام اعتقادی توحیدی، سازوکاری یکپارچه و مؤثر برای مدیریت بحران و ارتقای سلامت روانی- معنوی ایجاد می‌کنند و الگویی تربیتی-کاربردی برای مواجهه مؤمنانه با تهدیدات فردی و اجتماعی در عصر حاضر ارائه می‌دهند. https://gnoe.bou.ac.ir/article_79911_001a7dfded042843f937dc69b699d112.pdf